چگونه حمله سایبری را از یک اختلال فنی تشخیص دهیم؟
اختلال در خدمات اینترنتی، سامانههای بانکی و زیرساختهای دیجیتال همیشه به معنای وقوع حمله سایبری نیست.
از کار افتادن یک سرویس آنلاین، اختلال در تراکنشهای بانکی یا قطع دسترسی به وبسایتهای پرمخاطب معمولا پرسشهایی درباره علت حادثه ایجاد میکند. در چنین شرایطی، یکی از نخستین گمانهزنیها احتمال حمله سایبری است؛ اما هر اختلالی منشأ امنیتی ندارد و تشخیص علت آن به بررسی شواهد فنی نیاز دارد.
وایرد در گزارشی با عنوان «چگونه تشخیص دهیم با یک حمله سایبری روبهرو هستیم یا یک اختلال فنی؟» به بررسی روشهایی پرداخته است که کارشناسان برای شناسایی منشأ قطعیها و اختلالهای گسترده به کار میگیرند. در این گزارش با استناد به دیدگاه متخصصان امنیت شبکه، پنج مرحله را برای تفکیک حمله سایبری از مشکلات فنی معرفی میکند.
بیشتر اختلالهای شبکه منشأ فنی دارند
داگ مدوری، مدیر بخش تحلیل اینترنت شرکت Infoblox، میگوید از میان اختلالهای شبکهای که روزانه بررسی میکند، تنها بخش بسیار کوچکی به حملات هکری مربوط میشود. به گفته او، نسبت این موارد حدود یک به هزار است.
مدوری پیشنهاد میکند بررسی هر اختلال با این فرض آغاز شود که احتمالاً یک مشکل فنی یا خطای انسانی در پس آن قرار دارد؛ مگر اینکه شواهد مشخصی خلاف این فرض را نشان دهد.
بهروزرسانی معیوب نرمافزارها، تغییر اشتباه تنظیمات سیستم، قطعی برق و آسیبدیدن کابلهای ارتباطی از جمله عواملی هستند که میتوانند دسترسی به سرویسهای دیجیتال را مختل کنند.
ژوآئو تومه، دبیر بخش تحقیقات اینترنت شرکت IPinfo، نیز معتقد است بسیاری از قطعیهایی که در ابتدا مشکوک به حمله سایبری به نظر میرسند، در واقع از مشکلات داخلی سازمانها ناشی میشوند.
بنابراین، پیش از انتشار خبر حمله سایبری باید احتمال خطاهای عملیاتی و زیرساختی بررسی شود. این رویکرد از انتشار اطلاعات نادرست و نسبتدادن شتابزده اختلالها به فعالیت مهاجمان جلوگیری میکند.
اطلاعیههای رسمی؛ نخستین مرجع بررسی اختلال
یکی از راههای شناسایی منشأ اختلال، بررسی اطلاعیههای سازمانها و شرکتهای ارائهدهنده خدمات است. در بسیاری از موارد، از کار افتادن چند سرویس به یک زیرساخت مشترک مربوط میشود و به معنای حمله همزمان به چند سازمان نیست.
برای نمونه، اختلال در زیرساختهای خدمات ابری Amazon Web Services میتواند دسترسی شمار زیادی از کسبوکارهایی را که خدمات خود را روی این بستر ارائه میکنند، تحت تأثیر قرار دهد. چند بانک همزمان با اختلال مواجه شدند با این حال بررسیها نشان داد مشکل به تراکنشهای بینبانکی مرتبط با JPMorgan Chase مربوط بوده است.
کارشناسان برای بررسی چنین حوادثی، اطلاعیههای رسمی شرکتها، حسابهای آنها در شبکههای اجتماعی و صفحات وضعیت سرویس را دنبال میکنند. شرکتهایی مانند آمازون، گوگل و مایکروسافت نیز از طریق صفحات اختصاصی، وضعیت زیرساختها و خدمات خود را اطلاعرسانی میکنند.
دادههای شبکه چگونه منشأ اختلال را مشخص میکنند؟
در شرایطی که علت قطعی مشخص نیست، بررسی دادههای شبکه میتواند سرنخهای مهمی در اختیار کارشناسان قرار دهد. این دادهها به آنها کمک میکنند زمان آغاز اختلال، محدوده جغرافیایی حادثه و شبکههای آسیبدیده را شناسایی کنند.
آماندا منگ، پژوهشگر مؤسسه فناوری جورجیا و عضو پروژه Internet Outage Detection and Analysis (IODA)، استفاده از چند ابزار پایش اینترنت را برای بررسی این وضعیت پیشنهاد میکند.
سامانه IODA برای شناسایی و تحلیل اختلالهای اینترنتی در مقیاس گسترده طراحی شده است. Cloudflare Radar نیز اطلاعاتی درباره وضعیت ترافیک اینترنت و تغییرات آن در مناطق مختلف ارائه میدهد. ابزار Watch the Net هم از دیگر منابعی است که برای رصد وضعیت شبکه میتوان از آن استفاده کرد.
کارشناسان با مقایسه دادههای این ابزارها و گزارشهای منتشرشده، تلاش میکنند منشأ اختلال را مشخص کنند. برای مثال، کاهش ناگهانی ترافیک در یک محدوده جغرافیایی ممکن است به قطعی زیرساخت ارتباطی مربوط باشد.
بااینحال، دادههای شبکه بهتنهایی برای اثبات وقوع حمله سایبری کافی نیستند. اطلاعات داخلی سازمان آسیبدیده و گزارشهای فنی گردانندگان زیرساخت نیز باید در بررسیها لحاظ شوند.
ادعای گروههای هکری به معنای هک نیست
اعلام مسئولیت از سوی گروههای هکری یکی دیگر از سرنخهایی است که در جریان بررسی حوادث سایبری مورد توجه قرار میگیرد. برخی گروههای باجافزاری اطلاعات قربانیان خود را در وبسایتهای دارکوب منتشر میکنند و با تعیین مهلت برای پرداخت باج، آنها را تحت فشار قرار میدهند.
گروههای هکتیویست و برخی مهاجمان وابسته به دولتها نیز گاهی از طریق شبکههای اجتماعی، وبسایتها یا کانالهای تلگرامی مسئولیت حملات را برعهده میگیرند.
بااینحال، انتشار چنین ادعاهایی به معنای تأیید وقوع حمله نیست. گروههای هکری ممکن است برای جلب توجه، ایجاد فضای روانی یا منحرفکردن تحقیقات، درباره نقش خود در یک حادثه اغراق کنند.
حمله Mirai در سال ۲۰۱۶ نمونهای از این وضعیت است. در جریان این حمله، زیرساخت شرکت Dyn هدف حمله قرار گرفت و دسترسی به هزاران وبسایت مختل شد؛ بااینحال، مهاجمان پیام عمومی مشخصی برای اعلام مسئولیت منتشر نکردند.
در چنین شرایطی، گزارشهای نهادهای مسئول مانند آژانس امنیت سایبری و امنیت زیرساخت آمریکا (CISA) و شرکتهای فعال در حوزه اطلاعات تهدید میتوانند به روشنشدن ابعاد حادثه کمک کنند.
زمان بازیابی خدمات هم یک سرنخ است
مدتزمان اختلال و روند بازگشت سرویسها به وضعیت عادی نیز میتواند در تشخیص علت حادثه مؤثر باشد. البته زمان بازیابی بهتنهایی معیار قطعی نیست، اما در کنار سایر شواهد اطلاعات مفیدی ارائه میکند.
برای مثال، اگر اختلال ناشی از یک بهروزرسانی معیوب باشد، بازگرداندن نسخه قبلی نرمافزار یا اصلاح تنظیمات ممکن است مشکل را در مدت کوتاهی برطرف کند. در مقابل، بازیابی زیرساختهای آسیبدیده در حملات باجافزاری میتواند روزها یا هفتهها زمان ببرد.
ژوآئو تومه در اینباره توضیح میدهد که بازگرداندن نسخه قبلی یک نرمافزار ممکن است چند دقیقه تا چند ساعت طول بکشد، اما بازیابی پس از حمله باجافزاری گاهی به چند روز یا چند هفته زمان نیاز دارد.
البته طولانیشدن یک اختلال بهتنهایی وقوع حمله را ثابت نمیکند. برخی مشکلات زیرساختی نیز ممکن است فرایند بازیابی پیچیده و زمانبری داشته باشند.
همزمانی چند اختلال به معنای حمله هماهنگ نیست
در این گزارش ضرورت پرهیز از ایجاد ارتباط اختلالهای همزمان به یکدیگر بدون وجود شواهد معتبر از نکاتی که تاکید ویژهای به آن شده است.
در بخشی از گزارش، به مجموعهای از اختلالها در آمریکا اشاره شده که طی چهار روز کاری رخ دادند. مشکلاتی در خدمات مایکروسافت، سامانههای هوانوردی، خدمات بانکی JPMorgan Chase، شرکت هواپیمایی United Airlines و شبکه طبقهبندیشده آژانس امنیت ملی آمریکا از جمله این حوادث بودند.
وقوع این اتفاقها در فاصله زمانی کوتاه، گمانهزنیهایی درباره احتمال ارتباط آنها با یک عملیات سایبری هماهنگ ایجاد کرد؛ اما هنگام انتشار گزارش، شواهدی برای تأیید این ارتباط یا اثبات دخالت هکرها وجود نداشت.
متخصصان امنیت شبکه تأکید میکنند که بررسی هر حادثه باید بر پایه شواهد فنی و اطلاعات تأییدشده انجام شود. انتشار گمانهزنی درباره حمله سایبری، پیش از مشخصشدن منشأ اختلال، میتواند به شکلگیری برداشتهای نادرست درباره وضعیت امنیت زیرساختها منجر شود.
تشخیص حمله سایبری به بررسی چندجانبه نیاز دارد
بررسی اختلالهای دیجیتال فرایندی چندمرحلهای است. تحلیل دادههای شبکه، اطلاعیههای رسمی، گزارشهای فنی و ادعاهای احتمالی مهاجمان در کنار یکدیگر میتوانند تصویر دقیقتری از حادثه ارائه دهند.
در بسیاری از موارد، مشخصشدن علت یک اختلال به زمان و تکمیل تحقیقات نیاز دارد. به همین دلیل، کارشناسان توصیه میکنند تا پیش از انتشار شواهد معتبر، از اعلام قطعی حمله سایبری خودداری شود.
وابستگی گسترده سازمانها و کسبوکارها به زیرساختهای دیجیتال باعث شده است اختلال در خدمات آنلاین به بخشی از واقعیت عملیاتی این زیرساختها تبدیل شود. مسئله مهم در مواجهه با چنین حوادثی، تشخیص درست منشأ مشکل و تفکیک خطای فنی از فعالیت مخرب سایبری است.