داده‌های مالی باید با شناسه یکتا یکپارچه شوند 

بر اساس اعلام مرکز پژوهش‌های مجلس، پیچیده‌تر شدن ساختار اقتصادی کشور و افزایش ریسک‌های نظام مالی، ضرورت تقویت حاکمیت پول ملی و ارتقای نظارت بر تراکنش‌های بانکی را بیش از پیش نمایان کرده است. در همین راستا، مرکز پژوهش‌ها در دومین گزارش «ارتقای حکمرانی در حوزه ریال: تخصیص شناسه یکتا به تراکنش‌های بانکی» استقرار شناسه یکتای سراسری برای تمامی تراکنش‌های بانکی را یکی از راهکارهای بهبود کیفیت داده‌های مالی و تقویت حکمرانی بر ریال معرفی کرده است.

بر اساس این گزارش، نبود استانداردهای یکسان برای ثبت و رهگیری تراکنش‌ها و تفاوت رویه بانک‌ها در تولید شناسه‌های تراکنش، امکان نظارت مؤثر بر جریان وجوه را محدود کرده و هزینه پردازش و یکپارچه‌سازی داده‌ها را افزایش داده است. از منظر امنیت داده، یکپارچه نبودن اطلاعات تراکنش‌ها می‌تواند فرایند شناسایی و بررسی الگوهای غیرعادی را نیز دشوار کند. بر همین اساس، گزارش مرکز پژوهش‌ها تأکید می‌کند که داده‌های تراکنش‌های بانکی باید از نظر صحت، دقت، پویایی، عمق، سازگاری، کامل بودن و به‌موقع بودن کیفیت لازم را داشته باشند تا نهادهای مختلف بتوانند با حداقل هزینه از آنها استفاده کنند.  ایجاد بستر یکپارچه برای جمع‌آوری، ثبت و تحلیل این داده‌ها، از محورهای مورد تأکید گزارش برای مقابله با جرائم مالی، ارتقای شفافیت و افزایش سلامت اقتصادی است.

شناسه یکتای تراکنش چگونه به امنیت داده‌های بانکی کمک می‌کند؟

اختصاص یک شناسه یکتا به هر تراکنش، امکان رهگیری دقیق‌تر مبادلات و استعلام سریع اطلاعات را فراهم می‌کند. همچنین، این شناسه می‌تواند به جلوگیری از جعل یا دستکاری داده‌های تراکنش کمک کند. در چنین ساختاری، هر تراکنش در شبکه پرداخت دارای یک شناسه مشخص خواهد بود و اطلاعات مربوط به آن می‌تواند در پایگاه اطلاعات تراکنش‌ها ثبت شود. در نتیجه، امکان پیگیری سوابق تراکنش و تطبیق اطلاعات آن در سامانه‌های مختلف فراهم می‌شود.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که تراکنش‌های بانکی به‌عنوان یکی از داده‌های کلیدی مورد استفاده در نظام بانکی، مالیاتی، مبارزه با پولشویی و سایر بخش‌های اقتصادی در نظر گرفته شوند.

پیشنهاد یک الگوریتم واحد برای شناسایی تراکنش‌ها

یکی از پیشنهادهای اصلی گزارش مرکز پژوهش‌ها، ایجاد زیرساختی برای تولید شناسه یکتای تراکنش با یک الگوریتم مشخص و واحد است. بر اساس این پیشنهاد، شناسه‌ها باید مطابق استاندارد مشخصی برای شناسنامه تراکنش تولید و همراه با اطلاعات کامل تراکنش در پایگاه اطلاعات تراکنش‌های بانک مرکزی ثبت شوند. گزارش همچنین استفاده از داده‌های یکپارچه تراکنش‌ها را برای جست‌وجوی داده‌های بزرگ، شناسایی الگوهای مشکوک و استفاده از یادگیری ماشین ضروری می‌داند؛ قابلیت‌هایی که می‌توانند در شناسایی رفتارهای غیرعادی در شبکه مالی مورد استفاده قرار گیرند.

رصد برخط تراکنش‌ها برای مقابله با پولشویی

مبارزه با پولشویی، یکی از کاربردهای مهم پایگاه اطلاعات تراکنش‌هاست. بر اساس اعلام مرکز پژوهش‌ها، در صورتی که شناسه تمام تراکنش‌های درون‌بانکی و بین‌بانکی با یک الگوریتم واحد و مشخص ثبت شود، مرکز اطلاعات مالی می‌تواند از این پایگاه برای محاسبه برخط و لحظه‌ای شاخص ریسک اشخاص استفاده کند. این قابلیت می‌تواند امکان شناسایی سریع‌تر الگوهای مشکوک و بررسی تراکنش‌ها را فراهم کند و داده‌های یکپارچه تراکنش‌ها را به یکی از ابزارهای مورد استفاده در تأمین امنیت اقتصادی تبدیل کند.

داده‌های بانکی؛ هدفی حساس برای امنیت اطلاعات

تمرکز بر یکپارچه‌سازی داده‌های تراکنش در کنار مزایای نظارتی، اهمیت امنیت اطلاعات و حفاظت از داده‌های مالی را نیز افزایش می‌دهد. گزارش مرکز پژوهش‌ها نیز در بخش الزامات اجرای طرح بر ضرورت ارتقای امنیت اطلاعات، آموزش مستمر نیروی انسانی و مدیریت یکپارچه پایگاه‌های داده تأکید کرده است. به این ترتیب، ایجاد یک پایگاه متمرکز یا یکپارچه از داده‌های تراکنش‌ها صرفاً یک مسئله فنی برای ثبت و رهگیری اطلاعات نیست؛ بلکه حفاظت از این داده‌ها، مدیریت دسترسی به آنها و حفظ صحت اطلاعات نیز از الزامات اجرای چنین زیرساختی خواهد بود.

اتصال داده‌های بانکی به سایر سامانه‌ها

گزارش مرکز پژوهش‌ها درباره شناسه یکتای تراکنش همچنین تأکید می‌کند که نظام پولی می‌تواند تصویری از بخش حقیقی اقتصاد ارائه دهد و تقاطع‌گیری داده‌های تراکنش‌های شبکه بانکی با داده‌های بخش حقیقی، به بهبود حکمرانی پول ملی کمک کند. در حوزه مالیات، داده‌های تراکنش‌ها می‌تواند برای افزایش پایه‌های مالیاتی، مقابله با فرار مالیاتی و کاهش خطا در فرایند مالیات‌ستانی مورد استفاده قرار گیرد. همچنین در حوزه نظام رفاهی، این اطلاعات می‌تواند برای ایجاد شناسنامه رفاهی ـ اقتصادی اشخاص و شناسایی دقیق‌تر گروه‌های نیازمند حمایت به کار گرفته شود. با این حال، هرچه داده‌های تراکنش بانکی با سامانه‌های بیشتری به اشتراک گذاشته شود، اهمیت کنترل دسترسی، حفاظت از اطلاعات و مدیریت امنیت پایگاه‌های داده نیز بیشتر خواهد شد؛ به‌ویژه آنکه داده‌های مالی از اطلاعات حساس کاربران محسوب می‌شوند.

شناسه یکتا؛ از رهگیری تراکنش تا امنیت داده

در مجموع، پیشنهاد تخصیص شناسه یکتای سراسری به تراکنش‌های بانکی، تنها به دنبال ایجاد یک شماره جدید برای هر تراکنش نیست. هدف اصلی، ایجاد یک استاندارد مشترک برای ثبت، رهگیری، استعلام و تحلیل داده‌های تراکنش‌ها در بخش‌های مختلف شبکه مالی است. اجرای این طرح می‌تواند ظرفیت شناسایی الگوهای مشکوک، مقابله با جعل و دستکاری اطلاعات و نظارت بر جریان وجوه را افزایش دهد؛ اما تحقق این اهداف به کیفیت داده‌ها، استانداردسازی سامانه‌ها و در کنار آنها، رعایت الزامات امنیت اطلاعات و حفاظت از داده‌های مالی وابسته است.