کلاهبرداری با نام مدیر مدرسه؛ از سرقت حساب شاد تا سوءاستفاده از اعتماد والدین

پلیس فتا گیلان درباره کلاهبرداری با جعل هویت مدیران مدارس در شاد هشدار داد. با خطر افشای کد تأیید و روش‌های حفاظت از حساب آشنا شوید.

نویسنده:

بهراد یوسفی

رئیس پلیس فتا گیلان درباره شگرد مجرمان سایبری برای دسترسی غیرمجاز به حساب کاربران پیام‌رسان شاد هشدار داده است؛ روشی که در آن کلاهبرداران با معرفی خود به‌عنوان مدیر یا مسئول مدرسه و ایجاد احساس نگرانی یا فوریت، از والدین و کاربران درخواست کد تأیید می‌کنند. این کد ممکن است برای ورود به حساب کاربری یا انجام فرایندهای امنیتی استفاده شود و افشای آن، در صورت معتبر بودن کد و فراهم بودن شرایط لازم، می‌تواند راه دسترسی غیرمجاز به حساب را باز کند. بررسی این شگرد نشان می‌دهد که اعتماد به نام و عنوان فرستنده، به‌تنهایی برای تشخیص هویت واقعی او کافی نیست.

کلاهبرداری با نام مدیران مدارس در شاد چگونه انجام می‌شود؟

رئیس پلیس فتا گیلان نسبت به کلاهبرداری مجرمان سایبری با جعل هویت مدیران و مسئولان مدارس در پیام‌رسان شاد هشدار داده است. بر اساس گزارش منتشرشده در ۲۷ مهر ۱۴۰۵، سرهنگ امیرحسین نقی‌مهر اعلام کرده است که کلاهبرداران با سوءاستفاده از اعتماد کاربران و ایجاد نگرانی یا عجله، خود را به‌جای مدیران و مسئولان مدارس معرفی می‌کنند و با درخواست کد تأیید، زمینه دسترسی غیرمجاز به حساب‌های کاربری را فراهم می‌آورند. این هشدار بر ضرورت حفاظت از کدهای تأیید و خودداری از در اختیار گذاشتن آن‌ها به دیگران تأکید دارد. در چنین سناریویی، مجرم لزوماً نیازی ندارد از ابتدا به تلفن همراه قربانی نفوذ کند یا بدافزاری روی دستگاه او نصب کند. ممکن است هدف او متقاعد کردن کاربر به انجام اقدامی باشد که فرایند احراز هویت را در اختیار مهاجم قرار می‌دهد. برای مثال، مهاجم می‌تواند با نام و تصویر یک مدیر مدرسه پیام بفرستد و با طرح موضوعی فوری، از مخاطب بخواهد کدی را که از طریق پیامک یا مسیر دیگری دریافت کرده است، ارسال کند. اگر این کد مربوط به ورود یا تأیید یک فرایند حساس باشد و مهاجم بتواند از آن استفاده کند، امکان دسترسی غیرمجاز به حساب وجود خواهد داشت. جزئیات فنی هر حمله، از جمله اینکه کد دقیقاً برای کدام سرویس صادر شده است، باید جداگانه بررسی شود؛ بنابراین نمی‌توان فرض کرد که همه پیام‌های مشکوک از یک روش فنی یکسان استفاده می‌کنند.

چرا حتی پیام یک حساب آشنا هم می‌تواند خطرناک باشد؟

یکی از نکات مهم در مقابله با این شگرد، تفاوت میان جعل هویت و تصاحب حساب است. در حالت نخست، کلاهبردار حسابی جداگانه با نام، تصویر یا مشخصات یک مدیر مدرسه ایجاد می‌کند تا خود را به‌جای او جا بزند. در حالت دوم، ممکن است حساب واقعی آن مدیر پیش‌تر به دست فرد دیگری افتاده باشد و پیام از همان حساب شناخته‌شده برای والدین ارسال شود. در حالت دوم، مشاهده نام و سابقه گفت‌وگوهای قبلی یا حضور فرستنده در گروه رسمی مدرسه، به‌تنهایی اصالت درخواست تازه را تضمین نمی‌کند. به همین دلیل، بررسی نام کاربری و تصویر پروفایل کافی نیست. اگر پیامی غیرمنتظره از طرف مدیر، معاون یا یکی از کارکنان مدرسه دریافت کردید که در آن از شما کد تأیید، رمز عبور، اطلاعات حساس یا پرداخت فوری وجه خواسته شده است، درخواست را از مسیری مستقل بررسی کنید؛ برای مثال، با شماره‌ای که از قبل در اختیار دارید با مدرسه تماس بگیرید یا از طریق یک کانال ارتباطی معتبر دیگر با مسئول مربوطه صحبت کنید. پاسخ دادن به همان حساب مشکوک یا تماس با شماره‌ای که فرستنده در پیام خود ارائه کرده است، لزوماً هویت او را تأیید نمی‌کند.

کد تأیید چگونه می‌تواند به تصاحب حساب منجر شود؟

کد تأیید یک‌بارمصرف (OTP) معمولاً برای اثبات دسترسی کاربر به یک شماره تلفن یا تکمیل مرحله‌ای از ورود و احراز هویت استفاده می‌شود. این کد، بسته به سرویس و فرایندی که در حال انجام است، ممکن است برای ورود به حساب، تأیید تغییرات امنیتی یا تکمیل یک عملیات حساس کاربرد داشته باشد. اگر فرد دیگری بتواند از کد معتبر در فرایند مربوط استفاده کند، ممکن است مرحله‌ای از حفاظت حساب را پشت سر بگذارد؛ البته نتیجه به سازوکار امنیتی سرویس، مدت اعتبار کد، وضعیت نشست‌های فعال و وجود کنترل‌های اضافی بستگی دارد. نکته کلیدی این است که دریافت کد به معنای هک شدن حساب نیست؛ خطر زمانی جدی می‌شود که کاربر کد را در اختیار شخص دیگری قرار دهد یا آن را در صفحه‌ای جعلی وارد کند و مهاجم بتواند از اطلاعات به‌دست‌آمده برای تکمیل فرایند موردنظر استفاده کند. به همین علت، نباید کد تأیید را به فردی که خود را مدیر مدرسه، پشتیبان فنی، کارشناس آموزش یا مأمور یک نهاد معرفی می‌کند، اعلام کرد. اگر پیامک یا اعلان ورود دریافت کرده‌اید که خودتان درخواست نداده‌اید، آن را نشانه‌ای برای بررسی امنیت حساب بدانید؛ نه پیامی که لازم باشد برای رفع مشکل، کد آن را برای فرستنده بفرستید.

پس از دسترسی غیرمجاز به حساب شاد چه خطرهایی وجود دارد؟

اگر مهاجم بتواند کنترل یک حساب را به دست بگیرد، بسته به سطح دسترسی و قابلیت‌های آن حساب، ممکن است از هویت صاحب حساب برای ارسال پیام به دیگران، درخواست پول، انتشار لینک مشکوک یا فریب مخاطبانی که به او اعتماد دارند استفاده کند. در محیط مدرسه، این خطر می‌تواند از یک گفت‌وگوی دونفره فراتر برود؛ زیرا والدین و دانش‌آموزان ممکن است پیام‌های حساب شناخته‌شده را معتبر فرض کنند و به درخواست‌هایی پاسخ دهند که اگر از یک فرستنده ناشناس ارسال می‌شد، نسبت به آن محتاط‌تر بودند. با این حال، تصاحب حساب شاد به‌خودی‌خود به معنای دسترسی به حساب بانکی، همه اطلاعات شخصی یا سایر حساب‌های کاربر نیست. چنین پیامدهایی به اطلاعات دیگری که مهاجم به دست آورده، ارتباط حساب‌ها با یکدیگر و اقدامات بعدی او بستگی دارد. خطر مهم‌تر و مستقیم‌تر در این سناریو، سوءاستفاده از هویت دیجیتال صاحب حساب و اعتماد اطرافیان است. اگر حساب یک مدیر مدرسه برای ارسال درخواست وجه یا کد تأیید استفاده شود، سایر کاربران نیز ممکن است در معرض فریب قرار بگیرند؛ به همین دلیل، اطلاع‌رسانی سریع به مدرسه و مخاطبان مرتبط می‌تواند از گسترش دامنه سوءاستفاده جلوگیری کند.

اگر کد تأیید را در اختیار فرد دیگری گذاشته‌اید چه کنید؟

اگر کد تأیید را برای شخصی ارسال کرده‌اید و احتمال می‌دهید که از آن سوءاستفاده شده باشد، منتظر دریافت پیام دیگری از طرف مقابل نمانید. ابتدا از مسیر رسمی و معتبر همان سرویس وضعیت حساب را بررسی کنید. اگر هنوز به حساب دسترسی دارید، تنظیمات امنیتی و نشست‌ها یا دستگاه‌های متصل را، در صورت وجود این قابلیت‌ها، بررسی کنید و دسترسی‌های ناشناس را لغو کنید. اگر امکان ورود از بین رفته است، از مسیر رسمی پشتیبانی سرویس برای بازیابی حساب اقدام کنید و از پرداخت پول به افرادی که مدعی بازگرداندن حساب هستند خودداری کنید. در مرحله بعد، اگر حساب شما برای ارسال پیام به دیگران استفاده شده است، از یک مسیر ارتباطی مستقل به مخاطبان اطلاع دهید که پیام‌های مشکوک، درخواست وجه یا کد تأیید را نادیده بگیرند. اگر اطلاعات بانکی یا رمزهای دیگری نیز افشا شده‌اند، اقدامات حفاظتی مربوط به همان حساب‌ها را انجام دهید؛ صرف افشای کد ورود به شاد به این معنا نیست که همه حساب‌های دیگر شما نیز در معرض دسترسی قرار گرفته‌اند. همچنین، پیام‌های مشکوک، شماره‌ها، شناسه‌های کاربری، زمان دریافت پیام و سایر شواهد را تا حد امکان حفظ کنید و از طریق وب‌سایت رسمی پلیس فتا به نشانی www.policefata.ir یا شماره اعلام‌شده ۰۶۹۳۸۰ موضوع را پیگیری کنید.

والدین و مدیران مدارس چه نکاتی را باید جدی بگیرند؟

حفاظت از حساب‌های آموزشی فقط به رفتار دانش‌آموزان محدود نمی‌شود. والدین، معلمان و مدیران مدارس نیز باید مراقب درخواست‌هایی باشند که از طریق پیام‌رسان‌ها ارسال می‌شوند، به‌ویژه اگر پیام حاوی درخواست کد تأیید، اطلاعات ورود یا پرداخت غیرمنتظره وجه باشد. بهتر است مدارس یک مسیر روشن برای اطلاع‌رسانی رسمی تعریف کنند و به خانواده‌ها یادآوری کنند که درخواست‌های حساس را از طریق همان مسیر مستقل بررسی کنند. همچنین، مدیران و کارکنان باید در صورت مشاهده ورود ناشناس، ارسال پیام‌هایی که خودشان ننوشته‌اند یا هر نشانه دیگری از دسترسی غیرمجاز، موضوع را سریع پیگیری کنند. قاعده ساده و قابل استفاده برای همه کاربران این است: کد تأیید را محرمانه نگه دارید، حتی اگر درخواست از طرف شخصی آشنا مطرح شده باشد. هیچ نام، تصویر یا عنوان سازمانی به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که فرد مقابل همان شخص واقعی است. در محیطی که ارتباطات آموزشی و اطلاع‌رسانی روزمره از طریق پیام‌رسان‌ها انجام می‌شود، همین بررسی کوتاه پیش از پاسخ دادن می‌تواند مانع واگذاری ناخواسته دسترسی به حساب شود.