موج جدید حملات باجافزاری؛ پای هوش مصنوعی به اخاذی سایبری باز شد
گسترش ابزارهای هوش مصنوعی در کنار افزایش حملات باجافزاری، چهره تازهای از جرایم سایبری را شکل داده است.
حملات باجافزاری همچنان یکی از تهدیدهای جدی امنیت سایبری سازمانها و کسبوکارها به شمار میروند. در شرایطی که توجه بسیاری از فعالان فناوری به تهدیدهای جدید مبتنی بر هوش مصنوعی جلب شده، مجرمان سایبری نیز از همین فناوری برای توسعه روشهای حمله و افزایش دامنه فعالیت خود استفاده میکنند.
استفاده از هوش مصنوعی در فعالیت گروههای باجافزاری رو به افزایش است. مهاجمان از مدلهای زبانی بزرگ برای بهبود ایمیلهای فیشینگ، برقراری ارتباط با قربانیان و پیشبرد مراحل مختلف حمله استفاده میکنند. این ابزارها به آنها کمک میکنند پیامهایی باورپذیرتر تولید کنند و در فرایند اخاذی، ارتباط مؤثرتری با اهداف خود داشته باشند.
با وجود این تحولات، هنوز حملات باجافزاری کاملا خودکار به شکل گسترده ظهور نکردهاند و گروههای موفق این حوزه همچنان با مدیریت و نظارت انسانی فعالیت میکنند. با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که هوش مصنوعی در حال تغییر شیوه فعالیت مهاجمان و کاهش موانع ورود به جرایم سایبری است.
افزایش حملات باجافزاری در ماههای اخیر
بررسی دادههای منتشرشده از فعالیت گروههای باجافزاری نشان میدهد دامنه این حملات در ماههای اخیر گسترش یافته است. برآوردها حاکی از آن است که تعداد حملات ادعاشده در وبسایتهای افشای اطلاعات گروههای باجافزاری در طول تابستان به حدود سه هزار مورد رسیده؛ رقمی که در مقایسه با فصل بهار، افزایش ۲۰ تا ۴۰ درصدی را نشان میدهد.
البته ارزیابی دقیق ابعاد این حملات با دشواریهایی همراه است. همه قربانیان وقوع حملات سایبری را اعلام نمیکنند و گروههای باجافزاری نیز ممکن است برای نمایش قدرت خود، آمار حملات را بیشتر از واقعیت گزارش دهند. با این حال، پژوهشگران امنیت سایبری از بالا ماندن سطح فعالیت این گروهها و افزایش شمار حملات در مناطق مختلف جهان خبر میدهند.
سینتیا کایزر، معاون پیشین بخش سایبری افبیآی و مسئول تحقیقات در شرکت Halcyon، معتقد است افزایش حملات بینالمللی یکی از مهمترین تحولات اخیر در این حوزه است. به گفته او، هوش مصنوعی نیز در شکلگیری این روند نقش دارد و به مهاجمان کمک میکند فعالیتهای خود را در مقیاس بزرگتری پیش ببرند.
ظهور گروههای باجافزاری کوچک با کمک هوش مصنوعی
یکی از پیامدهای مهم گسترش هوش مصنوعی، افزایش تعداد مهاجمان مستقل و گروههای کوچک باجافزاری است. در گذشته، بسیاری از مجرمان برای اجرای حملات به زیرساختها و خدمات گروههای حرفهای وابسته بودند؛ اما ابزارهای هوش مصنوعی اکنون بخشی از این نیازها را برطرف میکنند.
در مدل باجافزار بهعنوان سرویس (Ransomware-as-a-Service)، گروههای متخصص ابزارها و زیرساختهای حمله را در اختیار سایر مجرمان قرار میدهند و از این طریق درآمد کسب میکنند. هوش مصنوعی با سادهتر کردن برخی مراحل فنی، به مهاجمان تازهوارد امکان میدهد بدون برخورداری از منابع و تجربه گروههای بزرگ، فعالیت خود را آغاز کنند.
بر اساس تحلیل شرکت Halcyon، ۱۱۱ گروه باجافزاری در فاصله ماههای جولای تا سپتامبر، ادعای انجام حملات سایبری را مطرح کردهاند. در میان آنها، گروه Global Secret Group مدعی حمله به ۴۸ قربانی شده است. گروه دیگری با نام Storm نیز در مدت ۲۰ روز، نام ۷۱ قربانی را در فهرست اهداف خود منتشر کرده است.
پژوهشگران شرکت امنیتی ReliaQuest معتقدند سرعت فعالیت برخی از این گروههای تازهتأسیس، از تغییر الگوی ورود به جرایم باجافزاری حکایت دارد. هوش مصنوعی به مهاجمان کمک میکند بخشهایی از عملیات خود را سریعتر پیش ببرند و بدون برخورداری از یک تیم تخصصی بزرگ، حملات متعددی را سازماندهی کنند.
نوجوانی که باجافزاری با درآمد ۸۰۰ هزار دلاری راهاندازی کرد
یکی از نمونههای قابلتوجه این تغییر، شناسایی گرداننده یک گروه باجافزاری توسط پژوهشگران ReliaQuest است. بررسیهای این شرکت نشان داده است که یکی از گروههای تازهوارد توسط یک نوجوان کمتجربه اداره میشود که توانسته در کمتر از دو هفته، بیش از ۸۰۰ هزار دلار درآمد کسب کند.
براندون تیرادو، مدیر تحقیقات تهدید در ReliaQuest، معتقد است هوش مصنوعی به بازیگران تازهوارد امکان میدهد گروههای مستقل خود را راهاندازی کنند. به گفته او، این فناوری سرعت و توان عملیاتی مهاجمان را افزایش داده و به افراد کمتجربه کمک میکند فعالیتهایی را انجام دهند که پیش از این به دانش فنی و منابع بیشتری نیاز داشت.
پژوهشگران میگویند مهاجمان میتوانند از هوش مصنوعی برای شناسایی آسیبپذیریها، بررسی کدهای مخرب، بهبود روشهای نفوذ و ایجاد مسیرهای جایگزین برای دسترسی به سامانههای قربانی استفاده کنند. چنین قابلیتی به آنها کمک میکند حتی در صورت شناسایی و مسدود شدن یکی از مسیرهای نفوذ، راه دیگری برای ادامه دسترسی به شبکه هدف پیدا کنند.
با این حال، کارشناسان درباره آینده این گروههای تازهتأسیس با احتیاط صحبت میکنند. بسیاری از آنها ممکن است به دلیل نداشتن تجربه عملیاتی، منابع کافی و ساختار سازمانی پایدار، پس از یک دوره فعالیت متوقف شوند.
تغییر تاکتیک هکرها؛ اخاذی با سرقت اطلاعات جایگزین رمزگذاری میشود
تحول دیگر در حملات باجافزاری، تغییر شیوه اخاذی از قربانیان است. گروههای حرفهای معمولا از روشی با عنوان اخاذی دوگانه (Double Extortion) استفاده میکنند. در این روش، مهاجم ابتدا اطلاعات سازمان را به سرقت میبرد و سپس با رمزگذاری فایلها و از دسترس خارج کردن سامانهها، قربانی را تحت فشار قرار میدهد. در مرحله بعد نیز تهدید میکند که در صورت پرداخت نکردن باج، اطلاعات سرقتشده را منتشر خواهد کرد.
با این حال برخی مهاجمان جدید مسیر سادهتری را انتخاب میکنند: سرقت اطلاعات و تهدید به انتشار آنها، بدون اجرای فرایند رمزگذاری. این روش به مهاجمان اجازه میدهد بخشی از مراحل فنی و پیچیده حمله را کنار بگذارند و تمرکز خود را بر دسترسی به دادههای حساس و اخاذی از سازمانها قرار دهند.
آلن لیسکا، پژوهشگر امنیت سایبری در شرکت Recorded Future، میگوید تعداد حملاتی که این شرکت از ابتدای سال جاری میلادی شناسایی کرده، از مجموع حملات ثبتشده در کل سال ۲۰۲۵ بیشتر بوده است. با این حال، ممکن است تعداد حملاتی که در آنها از رمزگذاری اطلاعات استفاده شده، در مقایسه سالانه کاهش یافته باشد.
این تغییر نشان میدهد تهدید باجافزارها دیگر به قفل کردن فایلها و از کار انداختن سامانههای سازمانی محدود نیست. سرقت اطلاعات و تهدید به افشای دادههای محرمانه نیز به یکی از ابزارهای اصلی اخاذی سایبری تبدیل شده است.
هوش مصنوعی معادلات امنیت سایبری را تغییر میدهد
آنچه از تحولات اخیر بازار باجافزارها برمیآید، تغییر در سطح دسترسی مجرمان به ابزارهای حمله است. هوش مصنوعی به مهاجمان حرفهای کمک میکند عملیات خود را سریعتر و گستردهتر پیش ببرند و در عین حال، مسیر ورود افراد کمتجربه به این حوزه را هموار میکند.
در چنین شرایطی، سازمانها با طیف گستردهتری از تهدیدها روبهرو هستند؛ از حملات پیچیده گروههای باسابقه گرفته تا عملیات مهاجمان مستقلی که با تکیه بر ابزارهای هوش مصنوعی فعالیت میکنند.
هرچند هنوز نمیتوان از تسلط باجافزارهای کاملا خودکار بر فضای جرایم سایبری صحبت کرد، روند فعلی نشان میدهد هوش مصنوعی در حال تبدیل شدن به یکی از ابزارهای مهم مهاجمان است؛ ابزاری که میتواند هزینه ورود به جرایم سایبری را کاهش دهد، سرعت حملات را افزایش دهد و حفاظت از اطلاعات سازمانها را به چالشی جدیتر تبدیل کند.