آیفون‌های دریایی؛ تصاویر جعلی هوش مصنوعی چگونه به تله کلاهبرداری تبدیل می‌شوند؟
تصاویر آیفون‌های دریایی با هوش مصنوعی ساخته شده‌اند؟ بررسی فکت‌نامه، هشدار پلیس فتا درباره بیعانه و راهنمای خرید امن گوشی.
انتشار تصاویر و ویدئوهایی از آیفون‌های شناور در آب‌های خلیج فارس، هم‌زمان با غرق‌شدن کشتی کانتینربر GFS Pride در تنگه هرمز، موجی از شایعات را در شبکه‌های اجتماعی به راه انداخت. بررسی فکت‌نامه نشان می‌دهد تصاویر وایرال منتسب به بیرون‌کشیدن آیفون‌ها از آب، ساختگی و تولیدشده با هوش مصنوعی هستند. هم‌زمان، پلیس فتا درباره آگهی‌های فروش گوشی‌های موسوم به «آیفون دریایی» هشدار داده و اعلام کرده است که خریداران ممکن است با آگهی‌های غیرواقعی و درخواست بیعانه یا پیش‌پرداخت روبه‌رو شوند.
ماجرای آیفون‌های دریایی از کجا شروع شد؟
پس از انتشار خبر غرق‌شدن کشتی کانتینربر GFS Pride در تنگه هرمز در ۲۱ مهر ۱۴۰۵، تصاویر و ویدئوهایی در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست شدند که ادعا می‌کردند تعداد زیادی گوشی آیفون از محموله این کشتی به دریا افتاده و مردم آن‌ها را از آب بیرون کشیده‌اند. این تصاویر به‌سرعت توجه کاربران را جلب کردند؛ به‌ویژه آنکه ادعای پیدا شدن گوشی‌های گران‌قیمت و امکان خرید آن‌ها با قیمتی پایین، برای بسیاری از مخاطبان جذاب بود. بااین‌حال، انتشار گسترده یک تصویر یا ویدئو به معنای تأیید صحت آن نیست. بررسی فکت‌نامه که در ۲۴ مهر منتشر شد، نشان می‌دهد تصاویر و ویدئوهای شاخصی که گوشی‌های آیفون شناور روی آب یا تعداد زیادی آیفون جمع‌آوری‌شده در یک قایق را نشان می‌دهند، با ابزارهای هوش مصنوعی تولید شده‌اند. در گزارش‌های معتبر بررسی‌شده نیز مدرکی برای تأیید اینکه کشتی غرق‌شده حامل محموله آیفون بوده، ارائه نشده است. بنابراین باید میان دو موضوع تفاوت قائل شد: غرق‌شدن کشتی یک رخداد گزارش‌شده است، اما ادعای بیرون‌کشیدن آیفون‌ها از آب با تصاویر وایرال موجود اثبات نمی‌شود.
تصاویر تولیدشده با هوش مصنوعی همیشه در نگاه اول غیرواقعی به نظر نمی‌رسند. ابزارهای جدید می‌توانند صحنه‌هایی بسازند که از نظر نور، رنگ و ترکیب‌بندی، به تصاویر واقعی شباهت زیادی دارند. به همین دلیل، تشخیص محتوای جعلی صرفاً با نگاه‌کردن به یک تصویر همیشه امکان‌پذیر نیست. در بررسی فکت‌نامه درباره تصاویر آیفون‌های دریایی، چند نشانه مشخص مطرح شده است: حرکت‌های غیرطبیعی گوشی‌ها روی آب، بی‌حرکت‌ماندن افراد روی قایق‌های در حال حرکت، شکل‌های نادرست جعبه‌ها و نوشته‌های به‌هم‌ریخته روی بسته‌بندی‌ها. این ناهماهنگی‌ها می‌توانند نشانه‌ای از تولید مصنوعی تصویر باشند، اما هیچ‌کدام به‌تنهایی معیار قطعی برای تشخیص همه تصاویر جعلی نیستند. برای بررسی یک محتوای وایرال، بهتر است ابتدا نسخه اصلی آن پیدا شود. سپس باید زمان انتشار، نام حساب منتشرکننده، سابقه انتشار محتوا و وجود تصاویر مشابه در منابع خبری مستقل بررسی شود. جست‌وجوی معکوس تصویر نیز می‌تواند مشخص کند که عکس پیش‌تر با ادعایی متفاوت منتشر شده است یا خیر. اگر یک ویدئو تنها در چند حساب ناشناس دیده می‌شود و هیچ رسانه معتبر یا منبع مستقلی آن را تأیید نکرده است، نباید آن را مدرک قطعی یک رویداد دانست. همچنین استفاده از ابزارهای تشخیص هوش مصنوعی به‌تنهایی کافی نیست؛ نتیجه این ابزارها ممکن است اشتباه باشد و باید در کنار سایر شواهد ارزیابی شود.
هشدار پلیس فتا درباره فروش آیفون‌های دریایی
هم‌زمان با گسترش این روایت در فضای مجازی، پلیس فتا درباره تبلیغات فروش گوشی‌هایی که به محموله‌های آسیب‌دیده در دریا نسبت داده می‌شوند، هشدار داده است. به گزارش تسنیم در ۲۵ مهر ۱۴۰۵، سرهنگ جواد مختاررضایی، معاون فرهنگی و اجتماعی پلیس فتا، توضیح داد که کلاهبرداران ممکن است با انتشار آگهی‌های غیرواقعی و سوءاستفاده از تمایل مردم به خرید ارزان‌تر، مبالغی را با عنوان بیعانه، هزینه ارسال یا پیش‌پرداخت دریافت کنند و پس از واریز وجه، ارتباط خود را با خریدار قطع کنند. در این روش، داستان یک محموله خاص می‌تواند برای جلب اعتماد خریدار به کار گرفته شود. فروشنده ممکن است مدعی شود کالا به‌دلیل شرایط غیرعادی با قیمت پایین عرضه می‌شود، فرصت خرید محدود است یا برای رزرو گوشی باید مبلغی پرداخت شود. چنین ادعاهایی، به‌خصوص وقتی با تصاویر هیجان‌انگیز و تأییدنشده همراه باشند، باید با دقت بیشتری بررسی شوند. البته نمی‌توان صرفاً بر اساس استفاده از عبارت «آیفون دریایی» نتیجه گرفت که تمام آگهی‌های مرتبط جعلی‌اند؛ تشخیص هر مورد به بررسی هویت فروشنده، اصالت کالا، شرایط معامله و مدارک آن نیاز دارد.
اگر گوشی واقعاً از آب دریا بیرون آمده باشد، چه خطری دارد؟
خطر این معاملات فقط به پرداخت پول برای کالایی که وجود ندارد محدود نمی‌شود. حتی اگر گوشی عرضه‌شده واقعاً وجود داشته باشد، سابقه قرارگرفتن آن در آب شور دریا می‌تواند اهمیت زیادی داشته باشد. به گفته معاون فرهنگی و اجتماعی پلیس فتا، آب شور و رطوبت شدید ممکن است به قطعات داخلی، برد الکترونیکی، باتری و نمایشگر آسیب برسانند. برخی از این آسیب‌ها بلافاصله آشکار نمی‌شوند و ممکن است پس از مدتی به اختلال عملکرد یا خرابی دستگاه منجر شوند. از سوی دیگر، اگر گوشی واردات قانونی نداشته باشد یا شرایط لازم برای ثبت آن در سامانه همتا فراهم نشده باشد، امکان قطع خدمات شبکه تلفن همراه وجود دارد. نبود فاکتور معتبر، ضمانت‌نامه و خدمات پس از فروش نیز پیگیری حقوقی و جبران خسارت را دشوارتر می‌کند. در نتیجه، حتی اثبات وجود گوشی نیز به‌تنهایی برای تصمیم‌گیری درباره خرید کافی نیست. اصالت دستگاه، سابقه آسیب، وضعیت رجیستری، مدارک خرید و امکان دریافت خدمات پس از فروش باید جداگانه بررسی شوند.
پیش از خرید گوشی ارزان در شبکه‌های اجتماعی چه کنیم؟
مهم‌ترین اقدام، پرداخت‌نکردن بیعانه یا پیش‌پرداخت پیش از مشاهده و بررسی کالا و احراز هویت فروشنده است. این همان نکته‌ای است که پلیس فتا در هشدار اخیر خود بر آن تأکید کرده است. اگر فروشنده ادعا می‌کند گوشی از یک محموله دریایی به دست آمده، باید بتواند مدارک قابل بررسی درباره منشأ کالا و وضعیت آن ارائه کند. تصاویر منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی، فیلم بازکردن جعبه یا نمایش چند دستگاه در کنار یکدیگر، به‌تنهایی اصالت کالا و مالکیت قانونی آن را اثبات نمی‌کنند. خریدار باید وضعیت رجیستری دستگاه را از مسیر رسمی سامانه همتا بررسی کند، فاکتور معتبر بگیرد و از شرایط ضمانت و خدمات پس از فروش مطمئن شود. بهتر است معامله از طریق فروشگاه معتبر و با امکان بررسی فیزیکی و فنی دستگاه انجام شود. اصرار فروشنده بر پرداخت فوری، قیمت به‌طرز غیرعادی پایین یا امتناع از ارائه مدارک، دلایلی برای توقف معامله و بررسی بیشتر هستند. اگر پس از پرداخت وجه متوجه مشکوک‌بودن معامله شدید، رسید پرداخت، مکاتبات، شناسه آگهی، شماره تماس و اطلاعات حساب مقصد را حفظ کنید و موضوع را از طریق مجاری رسمی پلیس فتا پیگیری کنید.
