توقف کم‌سابقه پروازها در آمریکا؛ اختلال در شبکه‌های قدیمی کنترل ترافیک هوایی، هزاران پرواز را زمین‌گیر کرد

زیرساختی کهنه در قلب یکی از پیشرفته‌ترین شبکه‌های هوانوردی جهان، روز جمعه باعث توقف سراسری پروازهای خروجی در آمریکا شد

نویسنده:

فرودگاه‌های آمریکا روز جمعه، ۱۳ نوامبر، با یکی از کم‌سابقه‌ترین اختلال‌های عملیاتی سال‌های اخیر روبه‌رو شدند. اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) پس از بروز مشکل در ارتباطات و سامانه‌های راداری مراکز کنترل ترافیک هوایی، دستور توقف پروازهای خروجی در سراسر کشور را صادر کرد؛ تصمیمی که بیش از چهار ساعت ادامه داشت و برنامه سفر هزاران مسافر را مختل کرد.

این محدودیت از ساعت ۳:۵۴ بعدازظهر به وقت شرق آمریکا اجرا شد و ساعت ۸:۱۵ شب همان روز به پایان رسید. در این مدت، هواپیماهایی که پیش‌تر در آسمان بودند امکان ادامه مسیر و فرود داشتند، اما برخاستن پروازهای جدید متوقف شد. پروازهای بین‌المللی نیز بر اساس شرایط، به‌صورت موردی بررسی می‌شدند.

وقتی شبکه ارتباطی از پس ترافیک برنیامد

در ساعات نخست حادثه، FAA از بروز اختلال موقت مخابراتی خبر داد؛ مشکلی که چندین مرکز کنترل مسیرهای هوایی را تحت تأثیر قرار داده بود. مقام‌های آمریکایی بعدتر توضیح دادند که ناپایداری در ارتباطات راداری و مخابراتی، تصمیم‌گیری ایمن درباره ادامه عملیات پروازی را دشوار کرده بود.

شان دافی، وزیر حمل‌ونقل آمریکا، در توضیح این رخداد از قدیمی بودن بخش‌هایی از زیرساخت کنترل ترافیک هوایی سخن گفت. به گفته او، سوئیچ‌ها و روترهای مورد استفاده در شبکه با حجم داده‌ها دچار مشکل شدند و اطلاعات ناپایدار و ناسازگار به مراکز کنترل منتقل شد. مقام‌های دولت آمریکا فناوری‌های قدیمی مخابراتی، از جمله زیرساخت‌های مبتنی بر خطوط مسی، را از عوامل اصلی این وضعیت معرفی کرده‌اند.

در چنین شرایطی، توقف پروازها اقدامی پیشگیرانه برای حفظ ایمنی عنوان شد؛ زیرا کنترل‌کنندگان پرواز باید بتوانند ارتباط قابل اتکا با خلبانان داشته باشند و موقعیت هواپیماها را به‌درستی رصد کنند.

هزاران پرواز تحت تأثیر قرار گرفتند

پیامدهای اختلال به چند ساعت توقف محدود نماند. پس از بازگشایی مسیرها، شرکت‌های هواپیمایی با مسئله جابه‌جایی دوباره هواپیماها، تنظیم برنامه خدمه پروازی و مدیریت مسافرانی روبه‌رو شدند که سفرشان لغو یا با تأخیر مواجه شده بود.

گزارش‌های منتشرشده از بیش از ۱۰ هزار تأخیر و چند هزار لغو پرواز حکایت دارند؛ هرچند آمار نهایی در گزارش‌های مختلف یکسان نیست و با گذشت زمان تغییر می‌کند. همچنین صدها پرواز ناچار به تغییر مسیر شدند یا به فرودگاه مبدأ بازگشتند.

بازگشت سامانه‌ها به وضعیت عملیاتی به معنای عادی‌شدن فوری پروازها نبود. هواپیماها و خدمه در نقاطی غیر از برنامه اولیه قرار گرفته بودند و شرکت‌ها برای بازسازی جدول پروازها به زمان نیاز داشتند.

آیا پای حمله سایبری در میان بود؟

گستردگی اختلال و تأثیر آن بر شبکه‌ای حیاتی، احتمال حمله سایبری را نیز به یکی از پرسش‌های اصلی تبدیل کرد. با این حال، مقام‌های امنیتی آمریکا اعلام کرده‌اند که در بررسی‌های اولیه نشانه‌ای از حمله خرابکارانه یا نفوذ سایبری مشاهده نشده است.

مارک‌وین مولین، وزیر امنیت داخلی آمریکا، گفت در آن مقطع شواهدی وجود نداشت که نشان دهد این رخداد نتیجه یک حمله عمدی بوده است. البته بررسی علت حادثه ادامه دارد و نبود شواهد اولیه را نباید با انتشار نتیجه نهایی تحقیقات یکسان دانست.

هم‌زمان، موضوع اختلال خدمات مایکروسافت در روزهای نزدیک به این حادثه نیز مطرح شد؛ اما مقام‌های آمریکایی و مایکروسافت ارتباط میان آن اختلال و توقف پروازها را رد کردند.

هوش مصنوعی مقصر شناخته نشد

هم‌زمانی این حادثه با توسعه سامانه جدید مدیریت ترافیک هوایی FAA، پرسش‌هایی درباره احتمال نقش هوش مصنوعی در اختلال ایجاد کرد. این سامانه با هدف کمک به شناسایی مشکلات و پیشنهاد مسیرهای جایگزین برای پروازها توسعه یافته است.

با این حال، مقام‌های آمریکایی اعلام کردند که سامانه جدید SMART در شبکه اصلی مورد استفاده کنترل‌کنندگان برای ردیابی و مدیریت پروازها دخالت نداشته و علت توقف سراسری نبوده است. شرکت توسعه‌دهنده این فناوری نیز مسئولیت اختلال را رد کرده است.

بنابراین، در حال حاضر شواهد منتشرشده از ارتباط مستقیم میان سامانه هوش مصنوعی و این رخداد پشتیبانی نمی‌کنند.

زنگ هشدار برای زیرساخت‌های حیاتی

حادثه اخیر بار دیگر مسئله نوسازی زیرساخت‌های کنترل ترافیک هوایی آمریکا را به مرکز توجه بازگردانده است. مقام‌های دولت این کشور از نیاز به سرمایه‌گذاری بیشتر برای جایگزینی تجهیزات قدیمی و ارتقای شبکه‌های ارتباطی سخن گفته‌اند.

اهمیت این موضوع تنها به سرعت انجام پروازها محدود نیست. سامانه کنترل ترافیک هوایی به ارتباط پایدار، تبادل دقیق داده و هماهنگی مداوم میان مراکز زمینی و هواپیماها وابسته است. هرگونه اختلال در این زنجیره می‌تواند تصمیم‌های عملیاتی را تحت تأثیر قرار دهد و محدودیت‌های گسترده‌ای را ضروری کند.

توقف پروازهای روز جمعه بدون گزارش تلفات پایان یافت، اما پرسش اصلی همچنان باقی است: چرا زیرساختی با چنین نقش حیاتی، در برابر اختلال فنی تا این اندازه آسیب‌پذیر بوده است؟ پاسخ نهایی به این پرسش به نتایج بررسی‌های فنی و تصمیم‌های بعدی برای نوسازی شبکه کنترل پرواز آمریکا بستگی دارد.