کلاهبرداری با دیپفیک در اینستاگرام، فیسبوک و واتساپ؛ متا چگونه به ابزار کلاهبرداران تبدیل شد؟
کلاهبرداری سرمایهگذاری با دیپفیک در اینستاگرام و فیسبوک؛ کلاهبرداران چگونه با جعل چهره افراد مشهور و گروههای واتساپ، کاربران را فریب میدهند؟
ویدئوهای دیپفیک، حسابهای جعلی اینستاگرام و فیسبوک و گفتوگوهای خصوصی در واتساپ؛ شبکههای اجتماعی متعلق به مارک زاکربرگ چگونه به یکی از ابزارهای اصلی کلاهبرداران سرمایهگذاری تبدیل شدهاند؟
سالهاست که شبکه اجتماعی X (توییتر سابق) به یکی از بسترهای شناختهشده برای کلاهبرداریهای رمزارزی تبدیل شده است. کلاهبرداران معمولاً با هک کردن یا ساختن حسابهای جعلی متعلق به افراد مشهور و شرکتهای بزرگ، کاربران را به سرمایهگذاریهای جعلی ترغیب میکنند.
اما حالا پلتفرمهای گسترده متا، یعنی اینستاگرام، فیسبوک و واتساپ، با نوع دیگری از کلاهبرداری مالی دستوپنجه نرم میکنند؛ کلاهبرداریهایی که در آنها از فناوری دیپفیک و هوش مصنوعی برای جعل هویت کارشناسان اقتصادی، مدیران شرکتها، روزنامهنگاران و حتی سیاستمداران استفاده میشود.
کلاهبرداران با کمک ابزارهای هوش مصنوعی ویدئوهای جعلی و بسیار متقاعدکنندهای تولید میکنند و سپس آنها را بهصورت تبلیغات پولی در شبکههای اجتماعی منتشر میکنند. قربانی پس از مشاهده تبلیغ، معمولاً به یک گروه خصوصی در واتساپ هدایت میشود؛ جایی که کلاهبرداران با وعده سودهای بالا، او را به واریز پول ترغیب میکنند.
در ادامه بررسی میکنیم این کلاهبرداریها چگونه کار میکنند، نقش واتساپ در آنها چیست و چگونه میتوان از قربانی شدن در چنین طرحهایی جلوگیری کرد.
کلاهبرداری سرمایهگذاری با دیپفیک و واتساپ؛ نمونهای از کانادا
برای درک بهتر سازوکار این کلاهبرداریها، یکی از کمپینهایی را بررسی کنیم که مشتریان بانکهای کانادا را هدف قرار داده بود.
کلاهبرداران تبلیغاتی را در اینستاگرام با نام BMO Belski منتشر کردند. استفاده از نام BMO اتفاقی نبود؛ این نام برای کاربران کانادایی یادآور Bank of Montreal، یکی از قدیمیترین بانکهای این کشور، است.
نام «Belski» نیز به Brian Belski، استراتژیست ارشد سرمایهگذاری BMO، اشاره داشت.
در تبلیغات، ویدئوهای دیپفیک تولیدشده با هوش مصنوعی از چهره برایان بلسکی نمایش داده میشد. در این ویدئوها، نسخه جعلی این کارشناس از کاربران دعوت میکرد به یک گروه خصوصی سرمایهگذاری در واتساپ بپیوندند.
هدف کلاهبرداران ساده بود: ایجاد این تصور که کاربر در حال دریافت توصیههای معتبر سرمایهگذاری از یک متخصص شناختهشده است.
تبلیغ جعلی حتی از حساب اینستاگرام واقعی منتشر نشده بود
نکته جالب این پرونده آن بود که حساب BMO Belski اساساً پروفایل مستقلی در اینستاگرام نداشت.
تبلیغات از طریق یک صفحه فیسبوک اجرا میشد. متا به تبلیغدهندگان اجازه میدهد تبلیغات اینستاگرام را از طریق صفحه تجاری فیسبوک منتشر کنند؛ بنابراین فرد یا گروهی که تبلیغ را منتشر میکند، لزوماً به یک حساب اینستاگرام مستقل نیاز ندارد.
بررسیها نشان داد صفحه فیسبوک مورد استفاده برای این کمپین از سال ۲۰۲۳ وجود داشته و پیشتر نام دیگری داشته است. احتمال میرود کلاهبرداران از یک حساب قدیمی، خریداریشده یا سرقتشده استفاده کرده باشند تا حساب موردنظر طبیعیتر به نظر برسد و احتمال شناسایی و مسدود شدن آن کاهش پیدا کند.
محققان اطلاعات دقیقی درباره اتفاقاتی که در گروه خصوصی واتساپ رخ داده یا میزان خسارت قربانیان این کمپین در اختیار ندارند. بااینحال، پروندههای مشابه نشان میدهند که این گروهها معمولاً بخشی از یک زنجیره کلاهبرداری سازمانیافته هستند.
جعل هویت مفسر اقتصادی فایننشال تایمز
چند ماه پیش، کلاهبرداران در بریتانیا نیز از روشی مشابه استفاده کردند؛ این بار با جعل چهره Martin Wolf، مفسر ارشد اقتصادی روزنامه Financial Times.
کلاهبرداران ویدئویی دیپفیک از مارتین ولف تولید کردند که در آن، نسخه جعلی او کاربران را به پیوستن به یک گروه واتساپی برای دریافت مشاوره سرمایهگذاری دعوت میکرد.
یکی از همکاران سابق ولف در مارس ۲۰۲۵ او را از وجود این تبلیغ مطلع کرد. ولف پس از اطلاع از ماجرا از متا خواست تبلیغات را حذف کند، زیرا این محتوا با چندین سیاست تبلیغاتی خود پلتفرم در تضاد بود.
اگرچه یکی از تبلیغات حذف شد، اما خیلی زود لینک ویدئوهای مشابه دیگری برای این روزنامهنگار ارسال شد.
تحقیقات بعدی Financial Times نشان داد این کمپین حداقل شامل سه ویدئوی دیپفیک و چندین تصویر دستکاریشده دیجیتالی از مارتین ولف بوده است.
این محتواها در بیش از ۱۷۰۰ تبلیغ در فیسبوک و اینستاگرام استفاده شدند.
بر اساس دادههای کتابخانه تبلیغاتی متا، این تبلیغات تنها در کشورهای عضو اتحادیه اروپا، بهجز بریتانیا، به بیش از ۹۷۰ هزار کاربر دسترسی پیدا کردند.
حداقل ۱۰ حساب در اجرای این کمپین نقش داشتند و هر بار که یکی از حسابها مسدود میشد، حسابهای جدید وارد عمل میشدند.
چرا متا نتوانست دیپفیک را متوقف کند؟
موضوع زمانی جدیتر میشود که بدانیم مارتین ولف در سیستم جدید تشخیص چهره متا نیز ثبت شده بود؛ سیستمی که با هدف شناسایی و حذف چنین محتواهایی طراحی شده است.
با وجود این، تبلیغات جعلی توانستند برای هفتهها در پلتفرمهای متا منتشر شوند.
این مسئله پرسش مهمی ایجاد میکند: اگر شرکتی با منابع مالی گسترده، سیستمهای هوش مصنوعی و ابزارهای تشخیص محتوای جعلی نتواند چنین تبلیغاتی را بهسرعت شناسایی کند، کاربران عادی چگونه باید در برابر آنها از خود محافظت کنند؟
داخل گروههای کلاهبرداری واتساپ چه اتفاقی میافتد؟
داستان یک قربانی بریتانیایی به نام Sarah تصویر واضحتری از سازوکار این کلاهبرداریها ارائه میدهد.
سارا پس از مشاهده یک تبلیغ در اینستاگرام که در آن از چهره Peter Hargreaves، یکی از بنیانگذاران پلتفرم سرمایهگذاری Hargreaves Lansdown، استفاده شده بود، وارد یک گروه واتساپی شد.
البته ویدئو نیز دیپفیک بود.
پس از آنکه سارا شماره تلفن خود را در اختیار کلاهبرداران قرار داد، آنها با او تماس گرفتند و لینک ورود به یک گروه خصوصی واتساپ را ارسال کردند.
در مرحله بعد، لینک دانلود یک اپلیکیشن ظاهراً سرمایهگذاری برای او فرستاده شد. کلاهبرداران ادعا کردند یک «مربی سرمایهگذاری» به او خواهد گفت چه داراییهایی را، در چه زمانی و با چه قیمتی خریدوفروش کند تا به سود برسد.
سارا ابتدا تنها ۵۰ پوند سرمایهگذاری کرد، اما بهتدریج بخش بیشتری از پسانداز خود را وارد این طرح کرد.
او تصور میکرد روی شرکتهای کوچک و آیندهدار سرمایهگذاری میکند و سود واقعی به دست میآورد. تنها پس از دو هفته، اپلیکیشن جعلی حدود ۳۰۰ پوند سود روی سرمایهگذاری نزدیک به ۲۰۰۰ پوند را به او نشان میداد.
اما مشکل زمانی آغاز شد که سارا تصمیم گرفت سود خود را برداشت کند.
کلاهبرداران در این مرحله از او درخواست پرداخت مالیات، کارمزد برداشت و هزینههای مربوط به مقررات کردند. سارا نیز با این تصور که پس از پرداخت این هزینهها میتواند پول خود را دریافت کند، مبالغ بیشتری پرداخت کرد.
وقتی سرانجام متوجه شد قربانی کلاهبرداری شده، دیگر خیلی دیر بود.
گروه واتساپ ناپدید شد، «مربی» دیگر پاسخ نداد و اپلیکیشن سرمایهگذاری از کار افتاد. در نهایت، حدود ۴۰۰۰ پوند سرمایهگذاری سارا و سودهای ظاهری نیز از بین رفت.
بررسیها نشان داد بیش از ۶۰۰ تبلیغ با استفاده از دیپفیک پیتر هارگریوز در پلتفرمهای متا منتشر شده بود. این تبلیغات توسط ۲۲ حساب جعلی منتشر شده بودند.
کلاهبرداران برای جلب اعتماد کاربران تنها به یک چهره شناختهشده اکتفا نکردند و از چهرههای دیگری در حوزه مالی بریتانیا، از جمله Anthony Bolton و Stephanie Flanders نیز استفاده کردند.
از «گرگ والاستریت» تا گروههای واتساپی؛ کلاهبرداری پامپ و دامپ چگونه کار میکند؟
دیپفیکها تنها برای ساخت اپلیکیشنهای سرمایهگذاری جعلی استفاده نمیشوند. نوع دیگری از کلاهبرداری نیز وجود دارد که به آن Pump and Dump یا پامپ و دامپ گفته میشود.
در این روش، کلاهبرداران لزوماً دارایی جعلی ایجاد نمیکنند؛ بلکه معمولاً سهام واقعی و ارزانقیمتی را هدف قرار میدهند.
آنها ابتدا مقدار زیادی از یک سهم کمارزش را خریداری میکنند. سپس با استفاده از تبلیغات گسترده در شبکههای اجتماعی و انتشار اخبار و توصیههای جعلی، کاربران را متقاعد میکنند که روی آن سهم سرمایهگذاری کنند.
با افزایش تقاضا، قیمت سهم بالا میرود و افراد بیشتری برای کسب سود وارد بازار میشوند.
در نقطه اوج، کلاهبرداران سهام خود را میفروشند و سودشان را برداشت میکنند. پس از خروج آنها، قیمت سهم سقوط میکند و سرمایهگذاران عادی با داراییای مواجه میشوند که بخش زیادی از ارزش خود را از دست داده است.
این روش بسیار قدیمیتر از فناوری دیپفیک است.
یکی از مشهورترین نمونههای تاریخی آن به Jordan Belfort، فردی که الهامبخش شخصیت اصلی فیلم «گرگ والاستریت» بود، مربوط میشود. در دهه ۱۹۹۰، شرکت کارگزاری او با فروش سهام ارزان و کمشناختهشده به مشتریان، تقاضا و قیمت آنها را به شکل مصنوعی افزایش میداد و سپس سهام را با قیمت بالاتر میفروخت.
اما فناوری دیپفیک یک سلاح جدید در اختیار کلاهبرداران قرار داده است.
آنها دیگر مجبور نیستند صرفاً به اعتبار ساختگی خودشان تکیه کنند؛ بلکه میتوانند اعتبار و چهره افراد واقعی و شناختهشده را جعل کنند.
استرالیا؛ وقتی تبلیغات دیپفیک به چهره نخستوزیر هم رسید
استرالیا نیز نمونه دیگری از سوءاستفاده از دیپفیک در تبلیغات سرمایهگذاری را تجربه کرده است.
در تبلیغات جعلی منتشرشده در فیسبوک و اینستاگرام، از چهره افراد شناختهشدهای مانند David Koch، روزنامهنگار اقتصادی، Gina Rinehart، میلیاردر استرالیایی، Robert Irwin، مجری و فعال حوزه حیاتوحش، و حتی Anthony Albanese، نخستوزیر استرالیا، استفاده شد.
در یکی از ویدئوهای جعلی، نسخه دیپفیک نخستوزیر استرالیا یک برنامه سرمایهگذاری را تبلیغ میکرد که وعده سودهای قابلتوجه با سرمایه اولیه اندک را میداد.
لینکهای موجود در این تبلیغات کاربران را به یک خبر جعلی هدایت میکردند. در این صفحات، جملات و نقلقولهای جعلی از چهرههای مشهور استرالیایی برای معتبر جلوه دادن سرمایهگذاری در رمزارزها یا طرحهای «یکشبه پولدار شدن» استفاده شده بود.
پس از ثبتنام کاربران، کلاهبرداران با آنها تماس میگرفتند و برای واریز پول تحت فشارشان قرار میدادند.
پاسخ متا به گزارش تبلیغات جعلی
واکنش فیسبوک به برخی گزارشهای کاربران نیز بحثبرانگیز بود. در پاسخهای خودکار، این پلتفرم اعلام میکرد که تبلیغ گزارششده را حذف نکرده و به کاربران پیشنهاد میداد برای مدیریت تبلیغات، آنها را مخفی کنند یا تنظیمات تبلیغاتی خود را تغییر دهند.
این مسئله انتقادهایی را درباره میزان اثربخشی سیستمهای نظارت و کنترل تبلیغات متا به دنبال داشته است.
در مجموع، تجربه این پروندهها نشان میدهد که شناسایی و حذف سریع تبلیغات دیپفیک و کلاهبرداریهای سرمایهگذاری همچنان برای پلتفرمهای بزرگ یک چالش جدی است.
از سوی دیگر، این تبلیغات بهصورت پولی و از طریق حسابهایی که در ظاهر معتبر به نظر میرسند، در فید کاربران نمایش داده میشوند.
چگونه از کلاهبرداریهای دیپفیک در اینستاگرام و فیسبوک در امان بمانیم؟
مهمترین توصیه این است که بر اساس محتوای مالی منتشرشده در شبکههای اجتماعی تصمیم سرمایهگذاری نگیرید.
برای کاهش خطر کلاهبرداری، نکات زیر را جدی بگیرید:
۱. به تبلیغات سرمایهگذاری در شبکههای اجتماعی اعتماد نکنید
وجود یک تبلیغ در اینستاگرام یا فیسبوک به معنی معتبر بودن آن نیست. تبلیغات پولی نیز میتوانند حاوی محتوای جعلی، حسابهای تقلبی و لینکهای مخرب باشند.
۲. دیپفیک را جدی بگیرید
امروزه ساخت ویدئوهای جعلی از افراد مشهور بسیار آسانتر و ارزانتر از گذشته شده است. بنابراین صرف دیدن چهره یا صدای یک فرد شناختهشده نباید برای اثبات صحت یک توصیه مالی کافی باشد.
اگر فردی مشهور در یک ویدئو شما را به سرمایهگذاری خاصی دعوت میکند، اطلاعات را از منابع رسمی و مستقل بررسی کنید.
۳. مراقب وعده سود بالا و سریع باشید
یک قانون مهم در سرمایهگذاری این است:
هرچه بازده احتمالی بالاتر باشد، معمولاً ریسک نیز بیشتر است.
اگر فردی وعده سود بسیار بالا با سرمایه اندک و در مدت کوتاه میدهد، باید بهشدت محتاط باشید.
۴. مراقب درخواست پرداخت هزینه برای برداشت پول باشید
در بسیاری از کلاهبرداریهای سرمایهگذاری، قربانی ابتدا سودی ظاهری در حساب خود میبیند. اما زمانی که قصد برداشت دارد، از او درخواست پرداخت مالیات، کارمزد یا هزینههای مختلف میشود.
این الگو یکی از نشانههای مهم کلاهبرداری است.
۵. اپلیکیشن سرمایهگذاری را از منابع رسمی دریافت کنید
از نصب برنامههایی که لینک دانلود آنها توسط افراد ناشناس در واتساپ یا سایر پیامرسانها ارسال میشود خودداری کنید.
برای سرمایهگذاری از خدمات کارگزاریها و اپلیکیشنهای معتبر استفاده کنید و نرمافزارها را از فروشگاههای رسمی دریافت کنید.
۶. اطلاعات کلاهبرداریهای دیپفیک را با دیگران به اشتراک بگذارید
آگاهیرسانی به اعضای خانواده، دوستان و اطرافیان میتواند از قربانی شدن آنها جلوگیری کند.
کلاهبرداریهای مبتنی بر دیپفیک تنها یک مشکل فناوری نیستند؛ آنها از اعتماد انسانها به چهرههای شناختهشده سوءاستفاده میکنند.
جمعبندی
ترکیب هوش مصنوعی، دیپفیک، تبلیغات هدفمند در شبکههای اجتماعی و گروههای خصوصی واتساپ یک مدل قدرتمند برای اجرای کلاهبرداریهای سرمایهگذاری ایجاد کرده است.
کلاهبرداران دیگر لازم نیست یک شخصیت مالی معتبر بسازند؛ آنها میتوانند چهره، صدا و اعتبار یک فرد واقعی را جعل کنند و سپس با تبلیغات گسترده، قربانیان را به محیطهای خصوصی منتقل کنند.
در این میان، ظاهر حرفهای تبلیغ، چهره یک متخصص مشهور، نمایش سود در یک اپلیکیشن و حتی وجود یک گروه پرجمعیت در واتساپ، هیچکدام بهتنهایی نشانه معتبر بودن یک فرصت سرمایهگذاری نیستند.
پیش از هرگونه واریز پول، هویت افراد، شرکت، پلتفرم سرمایهگذاری و ادعای مطرحشده را از چند منبع مستقل بررسی کنید.
