اواخر هفته گذشته خبری منتشر شد مبنی بر این که معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری برنامه جامع وزارت آموزش و پرورش برای حمایت از توسعه علوم و فناوری‌های امنیت سایبری را ابلاغ کرد. 

این برنامه که در هفتمین جلسه ستاد توسعه علوم و فناوری افتا (امنیت سایبری) به تصویب رسیده، وزارت آموزش و پرورش را موظف به راه‌اندازی رشته‌های تخصصی امنیت سایبری در مقطع کارشناسی و مقاطع بالاتر در دانشگاه‌های وابسته به این وزارتخانه کرده است.

براساس این مصوبه، وزارت آموزش و پرورش موظف است به تمامی رشته‌های دانشگاهی این وزارتخانه در مقطع کارشناسی و بالاتر، دروس اجباری امنیت سایبری اضافه کند؛ این امر باید با کمک دانشگاه‌های وابسته به وزارت علوم، هسته‌های ستاد، سازمان پدافند غیرعامل، وزارت دفاع، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، مرکز مدیریت راهبردی افتا، انجمن رمز، انجمن ریاضی و انجمن کامپیوتر صورت گیرد.

در بخش دیگری از این برنامه عنوان شده است که دروس مبانی و پایه‌های امنیت سایبری به رشته‌های فنی و حرفه‌ای اضافه می‌شود و رشته تخصصی امنیت سایبری در هنرستان‌های فنی و حرفه‌ای نیز ایجاد خواهد شد.

مقایسه این برنامه با مراجع جهانی حاکی از آن است که جهت‌گیری کلان آن همسو با سیاست‌های بین‌المللی است و بر توسعه مهارت‌های عملی، آموزش زودهنگام، افزایش آگاهی عمومی، تربیت نیروی انسانی متخصص و ارتباط آموزش با صنعت تمرکز دارد.

بررسی آموزش امنیت سایبری در کشورهای دیگر

امنیت سایبری در بسیاری از کشورها از یک گرایش در علوم کامپیوتر فراتر رفته و به یک رشته دانشگاهی مستقل تبدیل شده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که در حال حاضر تقریباً در هیچ کشوری رشته امنیت سایبری به‌صورت رسمی و مستقل در دبیرستان وجود ندارد.

معمولاً آموزش امنیت سایبری در بسیاری از کشورها به شکل مسیر تخصصی، دبیرستان تخصصی امنیت سایبری، دبیرستان فنی با گرایش امنیت سایبری، برنامه ملی استعدادپروری برای دانش‌آموزان یا درس و واحد آموزشی ارائه می‌شود. البته این رشته در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری در بسیاری از کشورها تدریس می‌شود.

در ادامه نگاهی داریم به کشورهایی که آموزش امنیت سایبری در مدارس و دانشگاه‌های آن‌ها به دانش‌آموزان و دانشجویان ارائه می‌شود.

آمریکا؛ پیشرو در آموزش امنیت سایبری در دبیرستان

ایالات متحده گسترده‌ترین برنامه آموزش امنیت سایبری در مدارس متوسطه را دارد و در بسیاری از ایالت‌های آن، دانش‌آموزان می‌توانند مسیر تخصصی را انتخاب کنند. این مسیرها شامل امنیت شبکه، جرم‌شناسی دیجیتال، رمزنگاری، لینوکس، پایتون و... می‌شود. دانش‌آموزان می‌توانند حتی پیش از ورود به دانشگاه گواهینامه‌هایی مانند Cisco یا Security+ دریافت کنند.

در دانشگاه‌های ایالات متحده نیز رشته امنیت سایبری به‌صورت مستقل از علوم کامپیوتر تدریس می‌شود.

بریتانیا و برنامه ملی CyberFirst

مرکز ملی امنیت سایبری (NCSC) در بریتانیا برنامه‌ای با عنوان CyberFirst اجرا می‌کند که مخصوص دانش‌آموزان ۷ تا ۱۷ سال است و دوره‌های آموزشی از جمله تست نفوذ، امنیت شبکه، جرم‌شناسی دیجیتال و آموزش برنامه‌نویسی ارائه می‌دهد.

مرکز ملی امنیت سایبری بریتانیا دوره‌های دانشگاهی مورد تأیید دولت را به‌صورت مرتب منتشر می‌کند. دانشگاه‌های گرینچ، وارویک، ابرتای، گلاسترشر و لندن رشته‌های امنیت سایبری، هک قانونمند، امنیت سایبری و جرم‌شناسی دیجیتال را در مقطع کارشناسی ارائه می‌دهند.

سنگاپور؛ شناسایی استعداد از دوره متوسطه

سازمان امنیت سایبری سنگاپور برنامه ملی SG Cyber Youth را اجرا می‌کند. مهم‌ترین ویژگی این برنامه، دسترسی دانش‌آموزان دبیرستانی به بوت‌کمپ‌های امنیت سایبری است تا بتوانند مسیر خود را در مؤسسات فنی و پلی‌تکنیک‌ها ادامه دهند. در این دوره، امنیت شبکه، مهارت‌های فنی و Capture The Flag به دانش‌آموزان آموزش داده می‌شود.

دانشگاه ملی سنگاپور نیز کارشناسی علوم کامپیوتر در امنیت اطلاعات را ارائه می‌دهد که یک دوره چهارساله مستقل با هدف تربیت متخصصان امنیت سایبری است. دانشگاه فناوری سنگاپور نیز دوره کارشناسی مهندسی فناوری اطلاعات و ارتباطات با گرایش امنیت اطلاعات را برای دانشجویان فراهم کرده است.

استونی؛ آموزش امنیت سایبری پس از حملات ۲۰۰۷

پس از حملات گسترده سایبری سال ۲۰۰۷، استونی آموزش امنیت سایبری را به بخشی از سیاست‌های آموزشی خود تبدیل کرد. با وجود این‌که رشته مستقلی در دبیرستان‌های این کشور وجود ندارد، امنیت سایبری در مدارس متوسطه، فنی و برنامه‌های مهارت دیجیتال تدریس می‌شود و استونی یکی از نمونه‌های موفق اروپا در آموزش زودهنگام امنیت سایبری به شمار می‌رود.

همچنین استونی یکی از معدود کشورهای اروپایی است که دوره کارشناسی مهندسی امنیت سایبری را در دانشگاه‌های خود ارائه می‌دهد و به همین دلیل همکاری نزدیکی با مرکز دفاع سایبری ناتو دارد.

کره جنوبی؛ دبیرستان تخصصی فناوری

در کره جنوبی دبیرستان‌های تخصصی فناوری اطلاعات وجود دارد که در برخی از آن‌ها گرایش امنیت سایبری تدریس می‌شود. معروف‌ترین دبیرستان تخصصی، Korea Digital Media High School نام دارد که فارغ‌التحصیلان آن در مسابقات جهانی امنیت سایبری حضور پررنگی دارند.

کره جنوبی از کشورهای پیشرو در آموزش دانشگاهی امنیت سایبری به شمار می‌رود. دانشگاه کره نخستین دانشکده تخصصی امنیت سایبری را راه‌اندازی کرده و در مقطع کارشناسی، رشته میان‌رشته‌ای امنیت اطلاعات را ارائه می‌دهد. این دانشگاه دپارتمان دفاع سایبری و امنیت سایبری دارد.

دانشگاه کوکمین نیز دپارتمان مستقل امنیت اطلاعات، رمزنگاری و ریاضیات را راه‌اندازی کرده است. دانشگاه چونگجو نیز رشته‌ای مستقل با عنوان «امنیت دیجیتال» ارائه می‌دهد.

ایران در مقایسه با کشورهای پیشرو

بررسی تجربه کشورهای پیشرو نشان می‌دهد بخش عمده‌ای از این کشورها آموزش امنیت سایبری را از طریق مدارس، برنامه‌های استعدادپروری یا دبیرستان‌های تخصصی آغاز کرده و در دانشگاه‌ها نیز رشته‌های مستقل کارشناسی، دانشکده‌های تخصصی و دوره‌های حرفه‌ای را توسعه داده‌اند.

در ایران نیز مصوبه جدید گامی مهم در جهت توسعه آموزش امنیت سایبری از هنرستان تا دانشگاه به شمار می‌رود؛ با این حال، هنوز رشته مستقل کارشناسی امنیت سایبری در فهرست رشته‌های وزارت علوم، تحقیقات و فناوری وجود ندارد. از این‌رو، ایجاد چنین رشته‌ای می‌تواند یکی از گام‌های بعدی برای هم‌راستا شدن نظام آموزش عالی ایران با الگوهای موفق جهانی باشد.