کلاهبرداری پانزی در ایران؛ از وعده سود تا درآمدزایی از موسیقی
کلاهبرداری پانزی یکی از انواع کلاهبرداریهای مالی است که با وعده سودهای کلان قربانی میگیرد. طرح سرمایهگذاری رمزارزی موسوم به OpenSoil و گوش دادن به موسیقی در شبکه «لاینموزیک» دو مورد از پروندههای پلیس از این شگرد است.
آشنایی با کلاهبرداری پانزی
اگر در یک صفحه مجازی و سایت ناآشنایی با وعده سود قطعی، بالا و بدون ریسک مواجه شدید و پس از آن، از شما درخواست جذب افراد جدید برای دریافت سود بیشتر یا پرداخت وجه بیشتر تحت عنوان مالیات یا کارمزد مواجه شدید؛ این یک تله برای کلاهبرداری پانزی است.
طرح پانزی، یک روش کلاهبرداری در سرمایهگذاری بهویژه ارز دیجیتال است که شهروندان را با وعده سودهای کلان و ریسک بسیار کم در دام میاندازد. سودهای وعده دادهشده در طرح هم اینگونه تامین میشود که پول را از اولین فرد فریبخورده میگیرد، بعد شخص دیگری را پیدا میکند و همین پیشنهاد را به او میدهد. با پول او سود شما را پرداخت میکند و این زنجیره همینطور ادامه پیدا میکند تا وقتی که دیگر کسی برای سرمایهگذاری پیدا نشود. آن وقت است که همهچیز متوقف، شرکت خیالی ورشکست و قربانی هم متوجه میشود که کلاه سرش رفته است.
تفاوت پانزی با شرکتهای هرمی
در نگاه اول شاید طرح پانزی مشابه کلاهبرداریهای هرمی به نظر برسد، اما این دو تفاوتهایی دارند. هر چند هر دو روش به جذب افراد جدید وابستهاند، اما سازوکار آنها یکسان نیست. در طرح پانزی، سودی که به سرمایهگذاران قبلی پرداخت میشود، از سرمایه افراد جدید تامین میشود. این در حالی است که در شرکتهای هرمی تمرکز اصلی بر عضوگیری است و افراد در ازای جذب اعضای جدید و فعالیت زیرمجموعههای خود، پاداش یا سهم دریافت میکنند.
در این ساختار، هرچه زنجیره گستردهتر میشود، برای حفظ پرداختها به افراد بیشتری نیاز است. اما تعداد افرادی که میتوانند وارد این سیستم شوند نامحدود نیست. در نهایت، زمانی که جذب عضو جدید دشوار یا غیرممکن شود، جریان پول متوقف میشود و ساختار هرمی فرو میریزد؛ در حالی که بخش بزرگی از اعضای پایینتر زنجیره معمولاً متحمل ضرر میشوند.
مروری بر پروندههای پلیس فتا از کلاهبرداری پانزی
اکثر وعده سودهای کلان طرحهای پانزی به سرمایهگذاری از طریق ارز دیجیتال مرتبط است. پلیس فتا نیز در سالهای اخیر بارها نسبت به این نوع کلاهبرداری هشدار داده است. هشدارهای این نهاد بر استفاده نکردن از صرافیها و کانالهای خارجی، اعتماد نکردن به وعده سودهای غیرمنطقی، تحقیق و مشورت پیش از سرمایهگذاری و محافظت از اطلاعات کیف پول و معاملات متمرکز است. مرور پروندههای پلیس فتا درباره کلاهبرداری پانزی در سالهای اخیر نشان میدهد که در یک مورد، این شگرد با ثبت بیش از ۵۰۰ شکایت منجر به زیان بیش از ۴۰ میلیارد تومان شده است. به گفته رئیس پلیس پایتخت، کلاهبرداران پایتخت با روش پانزی و با ترفند سرمایهگذاری موسوم به OpenSoil از شهروندان کلاهبرداری کرده بودند.
همچنین، پلیس فتا در ۲۳ آبانماه سال جاری نسبت به کلاهبرداری با وعده درآمد از گوش دادن موسیقی هشدار داده و اعلام کرده بود که یک شبکه کلاهبرداری «لاینموزیک» در استان خوزستان شناسایی شده که با وعده کسب درآمد از طریق گوش دادن به موسیقی اقدام به عضوگیری کرده و از افراد مبالغی دریافت میکند.
علاوه بر این، رئیس پلیس فتای استان خوزستان در آبانماه سال ۱۴۰۳ از دستگیری کلاهبرداری ۲ میلیارد تومان پانزی از ۶۰ قربانی خبر داده بود. بر اساس اعترافات این متهم، او اطلاعات کیف پول دیجیتال قربانیان را با وعده سرمایه و سود بالا دریافت کرده و پرداخت سود را مشروط به جذب سرمایهگذار در شرکت خود مطرح کرده که در ادامه از پرداخت سود امتناع کرده است.
در مجموع بررسی پروندههای پلیس فتا از کلاهبرداری پانزی نشان میدهد که قبل از سرمایهگذاری بهخصوص در حوزه ارز دیجیتال باید به نشانههایی همچون وعده سود قطعی، بالا و بدون ریسک، درخواست جذب افراد جدید برای دریافت سود بیشتر، فعالیت در سایتها و پلتفرمهای ناشناس، نمایش سودهای غیرواقعی و ایجاد مانع هنگام برداشت، درخواست پرداخت وجه بیشتر با عناوینی مانند مالیات، کارمزد یا احراز هویت دقت کنند.