۹۷ درصد مدیران پایگاه داده در آمریکا هنوز از نرم‌افزارهای منسوخ استفاده می‌کنند

تقریباً تمام متخصصان پایگاه داده که در یک نظرسنجی جدید شرکت کرده‌اند، اعلام کرده‌اند سازمان‌هایشان همچنان از نسخه‌هایی از سیستم‌های مدیریت پایگاه داده (DBMS) استفاده می‌کنند که دوره پشتیبانی رسمی آن‌ها به پایان رسیده است. اما دلیل این وابستگی به نرم‌افزارهای قدیمی چیست؟

همه ما کم‌وبیش از نرم‌افزارهای قدیمی استفاده می‌کنیم. گاهی به‌دلیل بی‌میلی به ارتقا، گاهی به‌خاطر هزینه‌های بالا و گاهی هم چون نرم‌افزار فعلی همچنان کار می‌کند و دلیلی برای جایگزینی آن نمی‌بینیم.

اما وقتی شرکت Percona، ارائه‌دهنده خدمات پشتیبانی برای سیستم‌های مدیریت پایگاه داده متن‌باز، در گزارش «وضعیت مدیریت پایگاه داده‌های متن‌باز در سال ۲۰۲۶» اعلام کرد که ۹۷ درصد مدیران پایگاه داده (DBA) در آمریکا همچنان از نرم‌افزارهای منسوخ‌شده DBMS استفاده می‌کنند، این آمار واقعاً قابل‌توجه است؛ به‌خصوص اینکه پایگاه‌های داده برای بسیاری از سازمان‌ها زیرساختی حیاتی و مأموریت‌محور محسوب می‌شوند.

چرا شرکت‌ها همچنان از پایگاه داده‌های منسوخ استفاده می‌کنند؟

بر اساس یافته‌های Percona، یکی از اصلی‌ترین دلایل استفاده از نسخه‌های منقضی‌شده DBMS این است که ارتقای پایگاه داده معمولاً یک به‌روزرسانی ساده نرم‌افزاری نیست؛ بلکه می‌تواند به یک پروژه پیچیده و پرریسک برای مهاجرت در کل پشته فناوری سازمان تبدیل شود.

وابستگی‌های موجود در نرم‌افزارهای قدیمی، قابلیت‌های حذف‌شده یا منسوخ، سازگاری کلاینت‌ها، تغییر تنظیمات پیش‌فرض، نیاز به انجام آزمایش‌های گسترده و نگرانی از ایجاد اختلال در محیط عملیاتی، همگی می‌توانند سازمان‌ها را به تعویق انداختن ارتقا ترغیب کنند.

در واقع، بسیاری از شرکت‌ها تصور می‌کنند به تعویق انداختن ارتقا در کوتاه‌مدت کم‌ریسک‌تر و ارزان‌تر است.

مشکل اینجاست که استفاده از نرم‌افزارهای End-of-Life یا EOL به معنای ادامه کار با محصولی است که دیگر پشتیبانی رسمی و به‌روزرسانی‌های امنیتی آن در دسترس نیست.

هزینه تنها مشکل نیست؛ امنیت هم در خطر است

البته تصمیم برای ادامه استفاده از یک نسخه منسوخ، این فرض را به همراه دارد که سازمان می‌تواند خطرات امنیتی ناشی از آن را کنترل کند. این فرض در شرایط فعلی چندان قابل اتکا نیست.

با افزایش سرعت شناسایی آسیب‌پذیری‌ها و استفاده گسترده‌تر از هوش مصنوعی برای پیدا کردن نقص‌های امنیتی، فاصله میان کشف یک آسیب‌پذیری و سوءاستفاده از آن می‌تواند کوتاه‌تر شود. در چنین شرایطی، استفاده از نرم‌افزارهای فاقد پشتیبانی رسمی می‌تواند سطح ریسک امنیتی سازمان را افزایش دهد.

ارتقای پایگاه داده چرا این‌قدر پیچیده است؟

یکی از دلایل اصلی، وابستگی عمیق پایگاه داده به سایر اجزای زیرساخت نرم‌افزاری است.

برنامه‌های قدیمی ممکن است به قابلیت‌هایی وابسته باشند که در نسخه‌های جدید حذف یا منسوخ شده‌اند. بنابراین تیم‌های فنی پیش از ارتقا باید این وابستگی‌ها را شناسایی کرده و در صورت نیاز، کدهای نرم‌افزاری را اصلاح کنند.

برای مثال، در MySQL 8.0 روش احراز هویت پیش‌فرض caching_sha2_password می‌تواند برای کلاینت‌های قدیمی مشکل ایجاد کند و سازمان را مجبور به تغییر برخی تنظیمات یا به‌روزرسانی نرم‌افزارهای وابسته کند.

تغییرات دیگر نیز ممکن است نیازمند بررسی دقیق در سطح برنامه باشند. برای نمونه، تغییر مجموعه کاراکتر پیش‌فرض از latin1 به utf8mb4 لزوماً برای تمام برنامه‌ها و فرایندهای پردازش داده بدون مشکل نخواهد بود.

به همین دلیل Percona توصیه می‌کند سازمان‌ها هنگام برنامه‌ریزی برای مهاجرت، تنها خود سرور پایگاه داده را بررسی نکنند و کل محیط فناوری شامل موارد زیر را در نظر بگیرند:

• برنامه‌های کاربردی
• سیستم‌عامل
• کتابخانه‌های نرم‌افزاری
• تنظیمات و فایل‌های پیکربندی
• کلاینت‌ها و ابزارهای متصل به پایگاه داده
• فرایندهای مرتبط با داده

در بسیاری از موارد، یک ارتقای DBMS می‌تواند بسیار فراتر از تغییر نسخه خود پایگاه داده باشد.

مهاجرت به نسخه جدید به زمان و تخصص نیاز دارد

پیچیدگی این فرایند باعث می‌شود هزینه و ریسک مهاجرت افزایش پیدا کند. تیم‌های فناوری معمولاً باید پیش از ارتقا، بررسی‌های لازم را انجام دهند، مهاجرت را در محیط آزمایشی یا Staging تست کنند و سپس عملیات را در زمان مناسبی در محیط تولید انجام دهند.

هدف این است که احتمال قطعی سرویس و اختلال در کسب‌وکار به حداقل برسد.

تمام این مراحل به نیروی متخصص، زمان مهندسی و پنجره‌های نگهداری (Maintenance Window) نیاز دارند؛ منابعی که بسیاری از سازمان‌ها ترجیح می‌دهند برای پروژه‌های دیگر صرف کنند.

انتقال بین نسخه‌های اصلی نیز می‌تواند شرایط را دشوارتر کند. Percona به مهاجرت از MySQL 5.7 به MySQL 8.0 اشاره می‌کند؛ تغییری که با بازطراحی قابل‌توجه Data Dictionary و حذف Query Cache همراه بود.

بنابراین توصیه ساده «فقط نرم‌افزار را ارتقا دهید» در محیط‌های سازمانی چندان عملی نیست.

هزینه‌های ابری؛ یکی از بزرگ‌ترین موانع ارتقا

گزارش Percona نشان می‌دهد تیم‌های پایگاه داده تنها با مشکل نسخه‌های قدیمی مواجه نیستند. افزایش هزینه‌های رایانش ابری، مشکلات عملکردی، اتلاف زمان مهندسی، نگرانی از قطعی سرویس، پیچیدگی مقیاس‌پذیری، سیاست‌های پراکنده و کمبود نیروی متخصص نیز فشار زیادی بر تیم‌های فناوری وارد می‌کنند.

در میان این عوامل، هزینه یکی از مهم‌ترین موانع کاهش هزینه مالکیت و ارتقای زیرساخت پایگاه داده بوده است.

طبق این گزارش، هزینه مصرف سرویس‌های ابری با ۳۱ درصد مهم‌ترین مانع اعلام‌شده بوده و پس از آن هزینه مجوز نرم‌افزار با ۲۳ درصد قرار گرفته است.

این مسئله اهمیت زیادی دارد؛ زیرا استفاده از پایگاه داده‌های مدیریت‌شده می‌تواند بخشی از بار عملیاتی سازمان را کاهش دهد، اما هم‌زمان هزینه‌هایی مانند فضای ذخیره‌سازی، توان پردازشی، ترافیک شبکه، دسترس‌پذیری بالا و انتقال داده می‌توانند باعث افزایش یا نوسان صورت‌حساب‌های ابری شوند.

پیتر فارکاس، مدیرعامل Percona، معتقد است سازمان‌ها باید خود را برای تغییرات آینده آماده کنند و انعطاف‌پذیری و کنترل را به بخشی از الزامات اصلی زیرساخت فناوری تبدیل کنند.

مشکلات عملکردی و مدیریتی پایگاه داده

گزارش Percona نشان می‌دهد چالش‌های پایگاه داده تنها به سرعت اجرای Queryها محدود نمی‌شوند و موضوعاتی مانند بهره‌وری مهندسی و تاب‌آوری زیرساخت نیز اهمیت زیادی دارند.

برخی از مهم‌ترین مشکلات گزارش‌شده عبارت‌اند از:

• ۴۲ درصد: ناکارآمدی یا پایین بودن سرعت پردازش
• ۴۱ درصد: اتلاف زمان مهندسی
• ۴۰ درصد: نگرانی درباره قطعی سرویس
• ۳۷ درصد: دشواری در مقیاس‌پذیری

در بخش حاکمیت و مدیریت نیز ۵۴ درصد پاسخ‌دهندگان اعلام کرده‌اند که وابستگی به یک فروشنده یا Vendor Lock-in، سازگاری با الزامات قانونی در حال تغییر را دشوارتر می‌کند.

بیش از نیمی از پاسخ‌دهندگان نیز از پراکندگی ابزارها یا سیاست‌های مدیریتی خبر داده‌اند. علاوه بر این، ۴۶ درصد مشکلات مربوط به قابلیت ردیابی زنجیره تأمین نرم‌افزار و همچنین رویکرد واکنشی در امنیت را از نگرانی‌های خود عنوان کرده‌اند.

این آمار نشان می‌دهد مشکل استفاده از نسخه‌های قدیمی پایگاه داده بخشی از یک چالش بزرگ‌تر در مدیریت زیرساخت‌های فناوری اطلاعات است.

نرم‌افزارهای فاقد پشتیبانی رسمی می‌توانند مدیریت آسیب‌پذیری‌ها، الزامات ممیزی و فرایندهای امنیتی را پیچیده‌تر کنند. از طرف دیگر، پراکندگی کنترل‌ها و افزایش تعداد پایگاه‌های داده، برنامه‌ریزی برای مهاجرت و ارتقا را دشوارتر می‌کند.

مشکل اصلی هوش مصنوعی، کمبود قابلیت‌های AI نیست

در بخش دیگری از این گزارش، Percona به آمادگی سازمان‌ها برای استفاده از هوش مصنوعی پرداخته است.

جالب اینکه پاسخ‌دهندگان بیشتر از آنکه نبود قابلیت‌های هوش مصنوعی در پایگاه‌های داده را مشکل اصلی بدانند، به مشکلات زیرساختی و سازمانی اشاره کرده‌اند.

دو مانع اصلی، هرکدام با سهم ۲۳ درصد، عبارت بودند از:

• معماری پراکنده داده‌ها
• کمبود مهارت و نیروی متخصص

این یافته می‌تواند نکته مهمی برای شرکت‌هایی باشد که در رقابت برای افزودن قابلیت‌هایی مانند Vector Search، ذخیره‌سازی Embedding و پشتیبانی از Agentهای هوش مصنوعی به محصولات پایگاه داده هستند.

این قابلیت‌ها بدون شک کاربردهای مهمی دارند، اما نتایج این گزارش نشان می‌دهد بسیاری از سازمان‌ها پیش از رسیدن به چنین قابلیت‌هایی، باید مشکلات بنیادی‌تری مانند پراکندگی داده‌ها و کمبود نیروی متخصص را حل کنند.

آینده پایگاه داده؛ انعطاف‌پذیری مهم‌تر از همیشه است

پیتر فارکاس معتقد است مدیران پایگاه داده باید زیرساخت‌های خود را برای تغییرات آینده طراحی کنند، نه برای یک سناریوی ثابت.

هیچ‌کس دقیقاً نمی‌داند انقلاب هوش مصنوعی، تغییرات مقرراتی و تحولات اقتصاد ابری چه تأثیری بر زیرساخت‌های فناوری سازمان‌ها خواهند گذاشت. به همین دلیل، داشتن کنترل بیشتر، انعطاف‌پذیری و امکان تغییر مسیر می‌تواند به یک مزیت مهم تبدیل شود.

در نهایت، آمار ۹۷ درصدی استفاده از DBMSهای منسوخ یک هشدار جدی برای سازمان‌هاست. ارتقای پایگاه داده ممکن است پرهزینه، زمان‌بر و پیچیده باشد، اما ادامه استفاده از نرم‌افزارهای End-of-Life نیز هزینه‌ها و ریسک‌های خاص خود را دارد؛ از افزایش آسیب‌پذیری‌های امنیتی گرفته تا مشکلات سازگاری، دشواری ممیزی و محدود شدن توان سازمان برای حرکت به سمت فناوری‌های جدید.

به همین دلیل، برنامه‌ریزی منظم برای چرخه عمر پایگاه داده، ارتقای نسخه‌ها و مهاجرت کنترل‌شده به فناوری‌های جدید باید بخشی از استراتژی زیرساخت فناوری هر سازمان باشد.