ایران آماده انتقال تجربه امنیت سایبری به عراق شد؛ «دیپلماسی فناوری» وارد مرحله جدیدی میشود
وزیر ارتباطات ایران از آمادگی تهران برای انتقال تجربه و دانش امنیت سایبری به عراق خبر داد و گفت ایران در جریان حملات سایبری گسترده اخیر تجربه ارزشمندی به دست آورده است.
ایران اعلام کرده آماده است تجربه و دانش خود در حوزه امنیت سایبری را در اختیار عراق قرار دهد؛ اظهارنظری که در جریان دیدار وزیر ارتباطات ایران و همتای عراقی او مطرح شده و میتواند نشانهای از تلاش تهران برای گسترش همکاریهای فناورانه و امنیت سایبری در سطح منطقه باشد.
ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات ایران، پس از دیدار با «مصطفی جبار سند»، وزیر ارتباطات عراق، اعلام کرد که وزارت ارتباطات موضوع «دیپلماسی فناوری» را دنبال میکند و سفر هیئت عراقی به ایران نیز در همین چارچوب انجام شده است.
به گفته هاشمی، ایران طی سالهای اخیر و بهویژه در جریان «جنگ تحمیلی اخیر» هدف حملات سایبری گستردهای قرار گرفته و در نتیجه این حملات، تجربه قابلتوجهی در حوزه امنیت سایبری به دست آورده است.
او تأکید کرده است که امنیت سایبری حوزهای است که به همکاری نیاز دارد و ایران آمادگی دارد بخشی از تجربیات خود را با طرف عراقی به اشتراک بگذارد.
چرا این اظهارنظر مهم است؟
اهمیت این خبر صرفاً در اعلام آمادگی ایران برای همکاری با عراق نیست. نکته مهمتر، تعریفی است که مقام ارشد وزارت ارتباطات ایران از تجربه سایبری کشور ارائه کرده است.
ایران طی سالهای گذشته بارها با حملات سایبری علیه سازمانهای دولتی، زیرساختها، صنایع، سامانههای خدماتی و مجموعههای مختلف مواجه شده است. با این حال، اظهارنظر اخیر وزیر ارتباطات از این منظر قابل توجه است که این تجربه اکنون بهعنوان یک ظرفیت قابل انتقال در همکاریهای منطقهای مطرح میشود.
به بیان سادهتر، تهران تلاش دارد بخشی از تجربهای را که در مواجهه با حملات سایبری به دست آورده، به یک ابزار برای همکاری فناورانه و دیپلماسی منطقهای تبدیل کند.
البته باید میان «اعلام آمادگی برای همکاری» و «اجرای یک برنامه مشترک امنیت سایبری» تفاوت قائل شد. در اظهارات منتشرشده تاکنون جزئیاتی درباره ایجاد مرکز مشترک، تبادل اطلاعات تهدید، آموزش نیروهای عراقی، اشتراکگذاری ابزارهای دفاعی یا اجرای پروژه مشخص امنیت سایبری اعلام نشده است.
بنابراین فعلاً نمیتوان از آغاز یک برنامه عملیاتی مشترک میان ایران و عراق سخن گفت.
منظور از «دیپلماسی فناوری» چیست؟
هاشمی این دیدار را در چارچوب چیزی قرار داده که وزارت ارتباطات ایران آن را «دیپلماسی فناوری» مینامد.
در چنین رویکردی، فناوری صرفاً یک موضوع اقتصادی یا ارتباطی نیست؛ بلکه میتواند به ابزاری برای ایجاد همکاری میان کشورها تبدیل شود.
امنیت سایبری نیز یکی از مهمترین بخشهای این حوزه است. حملات سایبری مرز جغرافیایی مشخصی ندارند و یک حمله علیه زیرساخت یک کشور میتواند از زیرساخت، تجهیزات یا سرویسهایی در کشور دیگر منشأ بگیرد.
از این منظر، همکاری میان کشورهای منطقه میتواند در حوزههایی مانند:
- تبادل اطلاعات درباره تهدیدات سایبری؛
- آموزش و ارتقای نیروی انسانی؛
- شناسایی و مقابله با بدافزارها؛
- مدیریت رخدادهای امنیتی؛
- حفاظت از زیرساختهای حیاتی؛
- امنیت شبکههای ارتباطی؛
- و واکنش هماهنگ به حملات سایبری
مطرح شود.
با این حال، هیچکدام از این موارد در اظهارات اخیر وزیر ارتباطات بهعنوان توافق اجرایی اعلام نشدهاند و نباید آنها را بهعنوان دستاورد قطعی این دیدار معرفی کرد.
یک نکته مهم درباره «حملات گسترده» علیه ایران
بخش دیگری از صحبتهای وزیر ارتباطات به حملات سایبری گسترده علیه ایران مربوط میشود.
هاشمی میگوید ایران بهخصوص در جریان جنگ اخیر هدف حملات گسترده سایبری قرار گرفته و از این تجربه دانش و تجربه ارزشمندی به دست آورده است.
این بخش از اظهارات، از نظر امنیت سایبری اهمیت زیادی دارد؛ اما یک نکته تحریریهای مهم وجود دارد:
در گزارش منتشرشده از سوی IRNA، جزئیات فنی این حملات ارائه نشده است.
برای مثال، در متن فعلی مشخص نشده:
- چه گروههایی مسئول این حملات بودهاند؛
- چه زیرساختهایی هدف قرار گرفتهاند؛
- تعداد حملات چقدر بوده است؛
- چه میزان اختلال ایجاد شده؛
- چه دادههایی در معرض خطر قرار گرفتهاند؛
- یا چه تکنیکها و بدافزارهایی در این حملات استفاده شدهاند.
بنابراین نمیتوان صرفاً بر اساس این اظهارات، یک حمله یا گروه تهدید مشخص را به این موضوع نسبت داد.
عراق چرا میتواند برای همکاری سایبری مهم باشد؟
ایران و عراق از نظر ارتباطات، تجارت، انرژی، حملونقل و تعاملات انسانی ارتباط گستردهای دارند. افزایش وابستگی این بخشها به سامانههای دیجیتال، اهمیت امنیت سایبری را برای هر دو کشور بیشتر میکند.
از طرف دیگر، زیرساختهای ارتباطی و دیجیتال یک کشور نمیتوانند کاملاً جدا از محیط سایبری منطقه فعالیت کنند.
به همین دلیل، همکاری در حوزههایی مانند اشتراکگذاری اطلاعات تهدید و واکنش به رخدادهای سایبری میتواند از نظر عملیاتی اهمیت داشته باشد؛ هرچند برای ارزیابی واقعی این همکاری باید منتظر جزئیات توافقها و اقدامات بعدی ماند.
تحلیل بهراد یوسفی؛ خبر مهمتر از یک «همکاری ساده» است
آنچه این خبر را برای حوزه امنیت سایبری قابل توجه میکند، صرفاً اعلام آمادگی ایران برای کمک به عراق نیست؛ بلکه تغییر زاویه نگاه به «تجربه حملات سایبری» است.
وقتی یک کشور اعلام میکند در جریان حملات گسترده سایبری تجربه کسب کرده و اکنون آماده انتقال این تجربه به کشور دیگری است، عملاً امنیت سایبری را از یک موضوع صرفاً فنی به بخشی از دیپلماسی فناوری و همکاری منطقهای تبدیل میکند.
البته در حال حاضر باید محتاط بود. هنوز مشخص نیست این همکاری دقیقاً در چه سطحی انجام خواهد شد. انتقال تجربه میتواند از آموزش و اشتراک دانش شروع شود و تا تبادل اطلاعات تهدید، همکاری در پاسخ به رخدادها و حفاظت از زیرساختهای حیاتی گسترش پیدا کند؛ اما هیچکدام از این مراحل هنوز بهطور رسمی در این خبر اعلام نشدهاند.
از طرف دیگر، اگر این همکاری در آینده از سطح اظهارنظر سیاسی به یک سازوکار عملیاتی برسد، میتواند برای محیط سایبری منطقه اهمیت بیشتری پیدا کند؛ زیرا عراق و ایران هر دو در محیطی فعالیت میکنند که زیرساختهای ارتباطی، انرژی، بانکداری و خدمات دیجیتال آن میتوانند در معرض تهدیدات فرامرزی قرار داشته باشند.
بنابراین، خبر امروز را نباید بهعنوان آغاز یک پیمان سایبری میان ایران و عراق تفسیر کرد. ارزش اصلی آن در این است که تهران برای نخستینبار در این چارچوب، تجربه دفاع سایبری خود را بهعنوان بخشی از ظرفیت قابل اشتراک با یک شریک منطقهای مطرح کرده است.
اگر در ادامه، جزئیات فنی یا اجرایی این همکاری منتشر شود، آن زمان میتوان درباره اثر واقعی آن بر امنیت سایبری ایران و عراق قضاوت دقیقتری داشت.
سفر وزیر ارتباطات عراق به ایران
به گفته وزیر ارتباطات ایران، این سفر در چارچوب برنامههای «دیپلماسی فناوری» انجام شده است.
هاشمی همچنین به سفر خود به عراق در تیرماه برای هماهنگی و تقویت ارتباطات مربوط به زائران اربعین اشاره کرده و گفته است در جریان همان سفر، از وزیر ارتباطات عراق برای حضور در افتتاحیه نمایشگاه الکامپ دعوت کرده است.
اکنون هیئت عراقی در ایران حضور دارد و موضوع امنیت سایبری نیز در کنار سایر حوزههای ارتباطی و فناورانه در این دیدار مطرح شده است.
جمعبندی
ایران اعلام کرده آماده است تجربیات امنیت سایبری خود را با عراق به اشتراک بگذارد؛ موضوعی که از سوی وزیر ارتباطات ایران در جریان دیدار با همتای عراقی مطرح شده است.
با این حال، در شرایط فعلی هنوز جزئیات یک توافق عملیاتی یا پروژه مشترک سایبری منتشر نشده است.
اهمیت اصلی این خبر در نگاه تهران به امنیت سایبری بهعنوان بخشی از «دیپلماسی فناوری» و تلاش برای تبدیل تجربه مقابله با حملات سایبری به ظرفیت همکاری منطقهای است.
برای ارزیابی اثر واقعی این همکاری، باید منتظر جزئیات بیشتر درباره نوع همکاری، سازوکار تبادل اطلاعات و پروژههای مشترک احتمالی میان دو کشور ماند.
