دومینوی جهانی فیلترینگ سنی؛ کدام کشورها شبکههای اجتماعی را برای کودکان ممنوع میکنند؟
مرزبندی جدید در دنیای دیجیتال؛ طی ماههای گذشته، جهان شاهد یک موج بیسابقه و هماهنگ از سوی دولتها برای کوتاه کردن دست کودکان و نوجوانان از شبکههای اجتماعی بوده است. افزایش نرخ سایبربولینگ (زورگویی مجازی)، اعتیاد مفرط دیجیتال، بحرانهای سلامت روان، اختلالات خواب و خطر به دام افتادن در تله شیادان آنلاین، شتاب این زنجیره را چندبرابر کرده است.
با اعلام رسمی نخستوزیر بریتانیا در اواسط ژوئن ۲۰۲۶، حالا بیش از ده کشور بزرگ جهان قوانین سختگیرانهای را تصویب کرده یا در دست اجرا دارند. اتاق فناوری ۲۴ نیوز در این گزارش تفصیلی، نقشه جهانی این ممنوعیتها را کشور به کشور و با تمام جزئیات فنی کالبدشکافی میکند.
بررسی تفکیکشده و اطلس جهانی کشورهای در حال ممنوعیت:
۱. استرالیا (پیشگام جهانی)
- سن ممنوعیت: زیر ۱۶ سال
- تاریخ اجرا: اواخر سال ۲۰۲۵ (اولین کشور جهان که قانون را عملاً تصویب و پیاده کرد).
- پلتفرمهای ممنوعه: فیسبوک، اینستاگرام، اسنپچت، تردز، تیکتاک، X (توییتر سابق)، یوتیوب، ردیت، توئیچ و کیک(Kick).
- استثنائات: پیامرسان واتساپ و اپلیکیشن یوتیوب کیدز (YouTube Kids) شامل این ممنوعیت نمیشوند.
- جزئیات و جریمهها: دولت استرالیا تمام بار مسئولیت را روی دوش شرکتهای فناوری انداخته است. پلتفرمهایی که نتوانند جلوی ورود افراد زیر ۱۶ سال را بگیرند با جریمههای سنگین و نجومی تا سقف ۴۹.۵ میلیون دلار استرالیا (حدود ۳۴.۴ میلیون دلار آمریکا) مواجه خواهند شد. دولت تأکید کرده که تایید سن نباید صرفاً به وارد کردن دستی تاریخ تولد توسط کاربر محدود شود و باید از روشهای شناسایی چندلایه استفاده کرد.
۲. بریتانیا (جدیدترین عضو زنجیره)
- سن ممنوعیت: زیر ۱۶ سال
- تاریخ اجرا: هدفگذاری برای بهار سال ۲۰۲۷
- پلتفرمهای ممنوعه: اسنپچت، تیکتاک، یوتیوب، اینستاگرام، فیسبوک و X.
- استثنائات: پیامرسانهای رمزگذاریشده مانند واتساپ و سیگنال (Signal) از این بند معاف هستند.
- جزئیات و جریمهها: «کیر استارمر»، نخستوزیر بریتانیا، در ۱۵ ژوئن ۲۰۲۶ رسماً این طرح را اعلام کرد. بخش جنجالی و جدید قانون بریتانیا این است که علاوه بر شبکههای اجتماعی، محدودیتهای سختی روی ابزارهای هوش مصنوعی اعمال میکند؛ چتباتهای هوش مصنوعی که نقش «همدم یا رفیق عاطفی» (AI romantic companion) را بازی میکنند، به طور کامل برای افراد زیر ۱۸ سال ممنوع خواهند شد. استارمر اعلام کرده با وجود چالشهای فنی، اجرای این قانون کاملاً ممکن است.
۳. اتریش
- سن ممنوعیت: زیر ۱۴ سال
- وضعیت قانون: دولت اتریش در اواخر مارس اعلام کرد که این ممنوعیت را اعمال میکند و پیشنویس نهایی این قانون قرار است تا پایان ماه ژوئن ۲۰۲۶ نهایی و تکمیل شود.
۴. کانادا
- سن ممنوعیت: زیر ۱۶ سال
- وضعیت قانون: دولت کانادا در اوایل ژوئن ۲۰۲۶ لایحه امنیت دیجیتال خود را معرفی کرد.
- جزئیات فنی: در قانون کانادا یک راه فرار برای غولهای فناوری وجود دارد؛ اگر پلتفرمها بتوانند با مدارک معتبر اثبات کنند که سیاستهای حفاظتی بسیار سختگیرانهای برای ایمن نگه داشتن کاربران جوان دارند، میتوانند از این ممنوعیت معاف شوند. مقامات کانادایی اعلام کردهاند تصویب نهایی این لایحه ممکن است یک سال زمان ببرد.
۵. دانمارک
- سن ممنوعیت: زیر ۱۵ سال
- وضعیت قانون: دولت دانمارک در نوامبر ۲۰۲۵ حمایت سه حزب ائتلافی حاکم و دو حزب اپوزیسیون مجلس را جلب کرد و این طرح احتمالاً تا اواسط سال ۲۰۲۶ تبدیل به قانون رسمی کشور خواهد شد.
- راهکار فنی منحصربهفرد: وزارت امور دیجیتال دانمارک در حال راهاندازی یک اپلیکیشن اختصاصی به نام «گواهی دیجیتال» (digital evidence) است که ابزارهای تایید هویت و سن را درون خود دارد تا به عنوان زیرساخت اصلی این ممنوعیت استفاده شود.
۶. فرانسه
- سن ممنوعیت: زیر ۱۵ سال
- وضعیت قانون: نمایندگان پارلمان فرانسه در اواخر ژانویه این لایحه را تصویب کردند. این قانون اکنون در صف بررسی و رأیگیری در مجلس سنای فرانسه است تا پس از آن برای رأی نهایی به مجلس نمایندگان بازگردد. امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، به شدت از این طرح برای کاهش آسیبهای ناشی از زمان بیش از حد خیره شدن به صفحه نمایش (Screen Time) حمایت میکند.
۷. آلمان
- سن ممنوعیت: زیر ۱۶ سال
- وضعیت قانون: در اوایل فوریه ۲۰۲۶، محافظهکاران تحت رهبری «فریدریش مرتس»، صدراعظم آلمان، طرح پیشنهادی برای منع دسترسی کودکان زیر ۱۶ سال به شبکههای اجتماعی را به بحث گذاشتند. با این حال، شرکای میانهروی ائتلاف دولتی هنوز نسبت به اعمال یک ممنوعیت مطلق و همهجانبه تردیدهایی دارند و بحثها ادامه دارد.
۸. یونان
- سن ممنوعیت: زیر ۱۵ سال
- تاریخ اجرا: ژانویه ۲۰۲۷
- جزئیات: «کریاکوس میتسوتاکیس»، نخستوزیر یونان، در ماه آوریل این ممنوعیت را اعلام کرد. او تأکید کرد هدف اصلی کشورش از این اقدام، مقابله با شیوع فزاینده اضطراب، اختلالات خواب در میان کودکان و مبارزه با ساختار و طراحی اعتیادآور الگوریتمهای شبکههای اجتماعی است.
۹. اندونزی
- سن ممنوعیت: زیر ۱۶ سال
- وضعیت قانون: دولت اندونزی در اوایل مارس اعلام کرد که کودکان زیر ۱۶ سال را از شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای آنلاین محبوب منع میکند.
- پلتفرمهای هدف: یوتیوب، تیکتاک، فیسبوک، اینستاگرام، تردز، X، بیگو لایو (Bigo Live) و پلتفرم گمینگ روبلاکس(Roblox).
۱۰. مالزی
- سن ممنوعیت: زیر ۱۶ سال
- وضعیت قانون: دولت مالزی برنامههای خود را در نوامبر ۲۰۲۵ علنی کرد و طبق بیانیههای رسمی، قصد دارد این ممنوعیت را در سال جاری میلادی (۲۰۲۶) به مرحله اجرا درآورد.
۱۱. لهستان
- سن ممنوعیت: زیر ۱۵ سال
- وضعیت قانون: بر اساس گزارشهای خبرگزاری بلومبرگ در ماه فوریه، حزب حاکم لهستان در حال حاضر مشغول تدوین و نگارش پیشنویس قوانین جدید برای اعمال این محرومیت سنی است.
۱۲. اسلوونی
- سن ممنوعیت: زیر ۱۵ سال
- وضعیت قانون: معاون نخستوزیر اسلوونی در اوایل فوریه ۲۰۲۶ اعلام کرد که دولت در حال تدوین لایحهای برای ممنوعیت دسترسی کودکان است. تمرکز اصلی این قانون روی شبکههای اشتراکگذاری محتوای بصری یعنی تیکتاک، اسنپچت و اینستاگرام خواهد بود.
۱۳. اسپانیا
- سن ممنوعیت: زیر ۱۶ سال
- وضعیت قانون: نخستوزیر اسپانیا در اوایل فوریه طرح ممنوعیت را اعلام کرد که همچنان منتظر تایید پارلمان است.
- بند حقوقی ویژه: دولت اسپانیا فراتر از تایید سن، به دنبال تصویب قانونی است که به موجب آن مدیران ارشد و اجرایی شبکههای اجتماعی به صورت شخصی و حقوقی در قبال انتشار و ترویج سخنان تنفرآمیز (Hate Speech) در پلتفرمهایشان مسئول و پاسخگو باشند.
۱۴. ترکیه
- سن ممنوعیت: زیر ۱۵ سال
- وضعیت قانون: پارلمان ترکیه در ماه آوریل لایحه محدودیت دسترسی کودکان زیر ۱۵ سال را تصویب کرد. این لایحه اکنون روی میز رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، قرار دارد و به محض امضای او به قانون رسمی تبدیل خواهد شد.
نگاه منتقدین و چالش بزرگ امنیت دادهها و حریم خصوصی
با وجود پیشروی سریع این قوانین، این جبهه مخالفان سرسختی نیز دارد. نهادهای بزرگی مانند «بخش فناوری سازمان عفو بینالملل» (Amnesty Tech) و کارشناسان حقوق دیجیتال معتقدند این ممنوعیتهای مطلق، کارآمد نیستند و واقعیتهای زندگی نسل جدید را نادیده میگیرند.
اما بزرگترین چالش این طرحها از دیدگاه امنیت سایبری، مسئله «احراز هویت و تایید سن تهاجمی» (Invasive Age Verification) است. برای اینکه سایتها مطمئن شوند کاربر زیر ۱۵ یا ۱۶ سال سن ندارد، مجبورند از ابزارهایی مثل اسکن پاسپورت، کارت شناسایی ملی یا اسکن بیومتریک چهره استفاده کنند. تجمع این حجم عظیم از دادههای هویتی حساس روی سرورهای شرکتهای تجاری، یک جاذبه بزرگ برای هکرها ایجاد میکند و در صورت بروز هرگونه حمله سایبری یا نشت اطلاعات، حریم خصوصی و امنیت کل جامعه به شدت به مخاطره خواهد افتاد.
تحلیل و تنظیم نهایی: اتاق تحلیل اخبار بینالملل ۲۴ نیوز (بهراد یوسفی)
