استارلینک در ایران؛ ۱۰ درصد ترافیک اینترنت از مسیرهای غیررسمی
استارلینک در ایران به یکی از مسیرهای واقعی ترافیک اینترنت تبدیل شده است. جزئیات استفاده از استارلینک، قانون ممنوعیت آن و وضعیت اینترنت ایران را بخوانید.
استارلینک در ایران با وجود ممنوعیت قانونی، به گفته مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، به یکی از مسیرهای واقعی ترافیک اینترنت کشور تبدیل شده است.
بهزاد اکبری، مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، در نشست خبری درباره ترافیک اینترنت ایران بیان کرد: «میزان ترافیک عبوری از استارلینک یک ترابیت در ثانیه بوده و تعداد کاربران استارلینک در ایران در مقایسه با دنیا زیاد است.» این در حالی است که مجلس شورای اسلامی ایران در تاریخ ۸ تیرماه ۱۴۰۴ و پس از پایان جنگ ۱۲ روزه بین ایران و اسرائیل، قانونی را به تصویب رساند که براساس آن، استفاده، خرید، فروش، واردات و نگهداری تجهیزات ارتباطی اینترنتی بدون مجوز، از جمله استارلینک شرکت اسپیسایکس، ممنوع است.
اکبری در ادامه، با اشاره به اینکه ترافیک اینترنت ایران به ۹۰ درصد میزان پیش از دیماه ۱۴۰۴ رسیده است، افزود: «حدود ۱۰ درصد از ترافیک کشور به سمت مسیرهای غیررسمی رفته است؛ بدین ترتیب، استارلینک دیگر نه یک نگرانی، بلکه یک واقعیت است.»
به گفته او، اگر دیماه سال گذشته را مبنا قرار دهیم، ترافیک کشور از ابتدای دولت بیش از ۵۰ درصد رشد کرده بود، اما پس از اتفاقات دیماه و جنگ تحمیلی، این روند با اعمال محدودیتها متوقف شد. اکنون ترافیک در حال بازگشت به شرایط پیش از جنگ است. با این حال، افت ۱۰ درصدی به معنای کاهش ترافیک شبکه نیست؛ بلکه بخشی از ترافیک در ایام جنگ از مسیرهای قانونی خارج شده و هنوز به مسیرهای قبلی بازنگشته است. به گفته اکبری، این افت طبیعی است.
وضعیت فیبرهای اینترنت کشور در حالت هشدار
مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت در بخش دیگری از صحبتهای خود درباره مسیرهای ورودی اینترنت به کشور گفت فیبر بین ایران و قطر ظرفیت زیادی داشت، اما در جریان جنگ آسیب دید و از دسترس خارج شد. از سوی دیگر، فیبر بین ایران و عمان نیز به دلیل اصابت موشک به ایستگاه زیرساخت در جاسک از دسترس خارج شده است.
براساس گفتههای اکبری، فیبر دیگری که ایران را از مسیر خلیج فارس به شبکه متصل میکرد، روز جمعه هفته گذشته قطع شد. با این حال، تلاش شده است ترافیک آن از مسیرهای دیگر جایگزین شود. او با اشاره به شرایط خاص خلیج فارس گفت امکان ترمیم فیبر آسیبدیده وجود ندارد.
اکبری افزود: «تا پیش از جنگ برای احداث ۴ یا ۵ مسیر به تفاهمهایی دست یافته بودیم، اما بعد از جنگ این موضوع متوقف شده است.»
استفاده از VPNهای رایگان و محدودیتهای جدید برای کاربران ایرانی
مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت با اشاره به موضوع تحریمها علیه ایران اظهار کرد: «۳۰ درصد دامنهها و سایتهای بینالمللی در بخشهای مختلفی از جمله هوش مصنوعی، بازی و... برای کاربران ایرانی تحریم شدهاند. از سوی دیگر، به دلیل استفاده از VPN روی گوشیهای همراه، بهخصوص VPNهای رایگان، آلودگیهای زیادی ایجاد شده است. در نتیجه، برخی سرویسدهندگان بینالمللی دسترسی ایرانیها را محدود کردهاند و این امر جدا از تحریمهاست.»
او در ادامه گفت: «به صورت متوسط، روزانه ۱۵۰ هزار تا ۱۸۰ هزار رخداد امنیتی از خارج به داخل و ۲۵۰ هزار تا ۳۰۰ هزار رخداد امنیتی از داخل به داخل در شبکه رخ میدهد که این آمار و ارقام غیرمنطقی و بسیار زیاد است. حتی در دورههایی که اینترنت قطع بود نیز میزان حملات کاهش قابلتوجهی نداشت.»
بازگشت ترافیک IPv6 به شرایط پیشین
معاون وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات بیان کرد که هیچ محدودیتی در IPv6 وجود ندارد و ترافیک روی این نسخه به شرایط پیشین بازگشته است؛ با این حال، اپراتورهای ثابت هنوز با وضعیت قبلی فاصله دارند که به گفته او، این مسئله ناشی از عملکرد این شرکتهاست.
اکبری با اشاره به اعمال محدودیتهای IPv6 برای مقابله با مسدودیت فیلترشکنها گفت: «تحولات فناوری به گونهای است که مقابله حداکثری با فیلترشکنها ممکن نیست.»
او یکی از مهمترین اقدامات شرکت ارتباطات زیرساخت را افزایش تابآوری شبکه دانست و گفت: «این نگرانی همواره وجود دارد که در صورت وقوع رخدادهای مختلف و از دست رفتن بخشی از زیرساختها، سرویسهای حیاتی کشور با اختلال مواجه شوند. به همین دلیل، از نخستین روزهای جنگ ۱۲ روزه، پروژهای برای ایجاد مسیرها و زیرساختهای جایگزین آغاز شد تا در صورت از بین رفتن سایتها و شبکههای حساس به هر دلیلی، سرویسهای اطلاعاتی و حیاتی کشور دچار اختلال نشوند.»
به گفته مدیرعامل شرکت زیرساخت، این پروژه در طول جنگ ۱۲ روزه آغاز و بهتدریج تکمیل شد و در جریان جنگ ۴۰ روزه نیز ادامه یافت. در حال حاضر، این پروژه وارد مدار شده و یکی از نگرانیهای مهم در زمینه تداوم ارائه سرویسهای حیاتی کشور را برطرف کرده است.
قانون ممنوعیت استارلینک چه بود؟
دوم تیرماه ۱۴۰۴ بود که نمایندگان مجلس شورای اسلامی در جلسهای علنی، کلیات طرح تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با رژیم صهیونیستی و کشورهای متخاصم علیه امنیت و منافع ملی را با ۹ ماده به تصویب رساندند. یکی از مهمترین بندهای این مصوبه، ممنوعیت استفاده از ابزارهای الکترونیکی ارتباطی اینترنتی فاقد مجوز، از قبیل استارلینک، بود.
براساس ماده ۵ این مصوبه، استفاده، حمل، خرید، فروش، واردات یا در اختیار گذاشتن ابزارهای الکترونیکی ارتباطی اینترنتی فاقد مجوز، از قبیل استارلینک، ممنوع و موجب حبس تعزیری درجه ۶ و ضبط تجهیزات خواهد شد. تأمین، تولید، توزیع، واردات بیش از ۱۰ عدد از ابزارهای مذکور یا انجام این اقدامات به قصد مقابله با نظام، مشمول حبس تعزیری درجه ۴ خواهد بود.
نگاهی به میزان استفاده از استارلینک در دنیا
استارلینک در ایران تنها نمونه استفاده از اینترنت ماهوارهای نیست و این فناوری در سالهای اخیر در نقاط مختلف جهان نیز گسترش یافته است. استارلینک سرویس اینترنت ماهوارهای شرکت اسپیسایکس است، اما تنها ارائهدهنده این خدمات در جهان نیست. «وانوب» شرکت یوتلست و «آمازون لئو» کمپانی آمازون، دو رقیب اصلی استارلینک در ارائه اینترنت ماهوارهای به شمار میروند.
استارلینک در سالهای اخیر به یکی از مهمترین ارائهدهندگان اینترنت ماهوارهای در جهان تبدیل شده است. بر اساس گزارش رسمی این شرکت، استارلینک در پایان سال ۲۰۲۵ بیش از ۹ میلیون مشتری در بیش از ۱۵۵ کشور، قلمرو و بازار داشت. این شبکه تنها به کاربران عادی محدود نمیشود و خدمات آن برای اتصال هواپیماها، کشتیها، کسبوکارها و سازمانها نیز مورد استفاده قرار میگیرد. استارلینک همچنین اعلام کرده است که در سال ۲۰۲۵ بیش از ۴.۶ میلیون مشتری فعال جدید به شبکه آن اضافه شدهاند.
رشد استفاده از اینترنت ماهوارهای نیز به استارلینک محدود نیست. بر اساس گزارش اتحادیه بینالمللی مخابرات (ITU)، تعداد اشتراکهای اینترنت پهنباند ماهوارهای در جهان از حدود ۲.۲ میلیون در سال ۲۰۱۶ به ۴.۶ میلیون اشتراک در سال ۲۰۲۴ رسیده است. این روند نشان میدهد اینترنت ماهوارهای، بهویژه برای مناطق دورافتاده، مناطقی با زیرساخت ارتباطی ضعیف و ارتباطات دریایی و هوایی، به بخشی از زیرساخت ارتباطی جهان تبدیل شده است.
