بر اساس نتایج پیمایش مرکز افکارسنجی ملت وابسته به مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، ۶۴.۷ درصد پاسخ‌گویان برای دسترسی به شبکه‌های اجتماعی خارجی از فیلترشکن استفاده می‌کنند. هزینه ماهانه خریداران فیلترشکن‌های پولی نیز به‌طور متوسط به ۴۰۵ هزار تومان می‌رسد؛ آماری که در کنار گسترش استفاده از ابزارهای دور زدن فیلترینگ، ضرورت توجه به امنیت سایبری، حفاظت از اطلاعات شخصی و اعتبار ارائه‌دهندگان این خدمات را برجسته می‌کند.

فیلترشکن‌ها؛ ابزار دسترسی به اینترنت یا تهدیدی برای حریم خصوصی؟

فیلترشکن برای بسیاری از کاربران ایرانی به یکی از ابزارهای روزمره دسترسی به اینترنت تبدیل شده است. با این حال، هنگام انتخاب و نصب این برنامه‌ها، پرسش‌هایی درباره امنیت اتصال، نحوه نگهداری اطلاعات و میزان دسترسی ارائه‌دهندگان به داده‌های کاربران مطرح می‌شود؛ پرسش‌هایی که پاسخ به آن‌ها به شناخت سازوکار فنی این ابزارها نیاز دارد.

تأثیر فیلترینگ بر امنیت سایبری؛ آیا VPNها نظارت بر شبکه را دشوار می‌کنند؟ در ادامه حتما بخوانید

برخلاف آنچه تصور می‌شود، نصب فیلترشکن به‌تنهایی امنیت کاربر را تضمین نمی‌کند. شبکه خصوصی مجازی یا VPN ترافیک اینترنت را از مسیری واسطه عبور می‌دهد و معمولا میان دستگاه کاربر و سرور VPN یک ارتباط رمزگذاری‌شده برقرار می‌کند. این سازوکار می‌تواند از اطلاعات در برابر برخی تهدیدها محافظت کند، اما میزان حفاظت به کیفیت پیاده‌سازی، شیوه رمزگذاری، سیاست‌های ثبت اطلاعات و قابل اعتماد بودن ارائه‌دهنده بستگی دارد.

به همین دلیل، یک فیلترشکن معتبر می‌تواند به حفظ حریم خصوصی کمک کند، در حالی که یک برنامه ناشناس یا دست‌کاری‌شده ممکن است خطرهای تازه‌ای برای کاربر ایجاد کند.

فیلترشکن ناامن چگونه اطلاعات کاربران را در معرض خطر قرار می‌دهد؟

یکی از مهم‌ترین موضوعات در بررسی امنیت فیلترشکن‌ها، میزان دسترسی ارائه‌دهنده به اطلاعات و نحوه مدیریت ترافیک اینترنت است. هنگامی که کاربر به یک سرور VPN متصل می‌شود، بخشی از اطلاعات ارتباطی او از زیرساخت همان سرویس عبور می‌کند. در نتیجه، اعتماد به ارائه‌دهنده و شفافیت عملکرد آن اهمیت زیادی دارد.

البته این موضوع به معنای دسترسی خودکار هر سرویس VPN به تمام اطلاعات کاربران نیست. برای نمونه، محتوای ارتباطاتی که از رمزگذاری سرتاسری یا HTTPS استفاده می‌کنند، در شرایط معمول از دید ارائه‌دهنده VPN پنهان می‌ماند؛ هرچند اطلاعاتی درباره زمان اتصال، حجم ترافیک و برخی مشخصات ارتباط ممکن است قابل مشاهده باشد.

طرح جدید فضای مجازی ایران؛ احراز هویت کاربران اجباری می‌شود؟ در ادامه حتما بخوانید

خطر زمانی جدی‌تر می‌شود که یک برنامه از رمزگذاری ضعیف استفاده کند، اطلاعات بیشتری از نیاز واقعی خود جمع‌آوری کند یا سیاست روشنی درباره نگهداری و حذف داده‌ها نداشته باشد. در چنین شرایطی، اطلاعات ارتباطی کاربران ممکن است در معرض دسترسی غیرمجاز یا سواستفاده قرار گیرد.

از سوی دیگر، برخی برنامه‌های جعلی یا نسخه‌های دست‌کاری‌شده می‌توانند با درخواست مجوزهای غیرضروری، نمایش تبلیغات مخرب یا نصب بدافزار، امنیت دستگاه را تهدید کنند. دریافت برنامه از منبع ناشناس نیز تشخیص هویت توسعه‌دهنده و بررسی سابقه امنیتی آن را دشوارتر می‌کند.

نگرانی‌های امنیتی درخصوص چالش‌های امنیتی ناشی از استفاده از فیلترشکن‌ها وجود دارد و کارشناسان امنیتی بر اهمیت بررسی جمع‌آوری اطلاعات و اعتبار سرویس‌ها تاکید دارند. همچنین در بحث استفاده از کانفیگ‌ها، احتمال استفاده از ابزارهای ناشناس مطرح می‌شود.

این گزارش‌ها اهمیت بررسی امنیتی ابزارهای مورد استفاده را نشان می‌دهند اما برای قضاوت درباره یک برنامه مشخص باید شواهد فنی و اطلاعات قابل راستی‌آزمایی در دسترس باشد.

قیمت فیلترشکن؛ معیار مناسبی برای تشخیص امنیت نیست

بر اساس پیمایش مرکز افکارسنجی ملت، افرادی که فیلترشکن غیررایگان خریداری می‌کنند، به‌طور متوسط ماهانه ۴۰۵ هزار تومان هزینه می‌پردازند. این رقم نشان می‌دهد استفاده از ابزارهای عبور از فیلترینگ برای بخشی از کاربران به هزینه‌ای مستمر تبدیل شده است.

با این حال، پرداخت هزینه به‌تنهایی نشانه امنیت یک سرویس نیست. یک VPN پولی ممکن است سیاست روشنی برای حفاظت از اطلاعات نداشته باشد و یک ابزار رایگان نیز ممکن است با مدل درآمدی مشخص و سیاست‌های شفاف فعالیت کند. معیار اصلی، کیفیت فنی سرویس، سابقه ارائه‌دهنده، نحوه مدیریت داده‌ها و میزان پاسخ‌گویی آن است.

استارلینک در ایران؛ ۱۰ درصد ترافیک اینترنت از مسیرهای غیررسمی در ادامه حتما بخوانید

کاربران هنگام انتخاب فیلترشکن باید به هویت توسعه‌دهنده، وب‌سایت رسمی، سیاست حفظ حریم خصوصی، مجوزهای درخواستی و سابقه انتشار به‌روزرسانی‌های امنیتی توجه کنند. درخواست دسترسی به مخاطبان، پیامک‌ها، فایل‌ها یا موقعیت مکانی از سوی یک VPN، در صورتی که با کارکرد اعلام‌شده آن ارتباط روشنی نداشته باشد، می‌تواند نشانه‌ای برای بررسی بیشتر باشد.

همچنین بهتر است کاربران از نصب فایل‌های ناشناس، نسخه‌های دست‌کاری‌شده و برنامه‌هایی که از کانال‌های نامعتبر توزیع می‌شوند، خودداری کنند. به‌روزرسانی سیستم‌عامل و برنامه‌ها، استفاده از احراز هویت چندمرحله‌ای برای حساب‌های مهم و پرهیز از ورود اطلاعات حساس در وب‌سایت‌های مشکوک نیز می‌تواند احتمال آسیب را کاهش دهد.

آیا کاربران ایرانی از خطرهای امنیتی فیلترشکن‌ها آگاه‌اند؟

یکی از نکات قابل توجه در نتایج پیمایش مرکز افکارسنجی ملت، فراگیری استفاده از فیلترشکن در میان پاسخ‌گویان است. با این حال، آمار اعلام‌شده درباره میزان استفاده، اطلاعات مستقیمی درباره آگاهی کاربران از خطرهای امنیت سایبری یا میزان قربانی شدن آن‌ها در حملات دیجیتال ارائه نمی‌کند.

برای سنجش این موضوع باید داده‌های دیگری نیز بررسی شود؛ از جمله میزان آشنایی کاربران با مجوزهای برنامه‌ها، توانایی تشخیص نسخه‌های جعلی، آگاهی از سیاست‌های حریم خصوصی و تجربه آن‌ها از سرقت حساب کاربری یا آلودگی دستگاه به بدافزار.

در چنین شرایطی، آموزش عمومی امنیت دیجیتال می‌تواند نقش مهمی در کاهش آسیب‌پذیری کاربران داشته باشد. شناخت نشانه‌های برنامه‌های مشکوک، بررسی اعتبار توسعه‌دهنده و توجه به مجوزهای دسترسی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند احتمال مواجهه با تهدیدهای رایج را کاهش دهد.

امنیت فیلترشکن‌ها به شفافیت و پاسخ‌گویی وابسته است

گسترش استفاده از VPN در ایران، ضرورت توجه به امنیت این ابزارها را افزایش داده است. با توجه به عبور بخشی از ترافیک اینترنت کاربران از سرورهای ارائه‌دهندگان این خدمات، شفافیت درباره شیوه پردازش داده‌ها، سیاست‌های نگهداری اطلاعات و سازوکارهای حفاظت از حریم خصوصی اهمیت ویژه‌ای دارد.

۱۰ VPN پرریسک با سابقه نشت اطلاعات در ادامه حتما بخوانید

نتایج پیمایش مرکز افکارسنجی ملت، تصویری از میزان استفاده و هزینه کاربران ارائه می‌دهد؛ اما برای مشخص شدن ابعاد واقعی خطرهای امنیتی، به بررسی فنی سرویس‌های پرکاربرد، انتشار گزارش‌های مستقل و ارائه اطلاعات دقیق درباره رخدادهای سایبری نیاز است.

انتخاب آگاهانه ابزارهای دیجیتال و افزایش سواد امنیت سایبری می‌تواند بخشی از خطرها را کاهش دهد. با این حال، مسئولیت حفاظت از اطلاعات تنها بر عهده کاربران نیست؛ ارائه‌دهندگان خدمات نیز باید درباره نحوه جمع‌آوری، پردازش و نگهداری داده‌ها شفاف باشند و سازوکارهای مؤثری برای حفاظت از اطلاعات در اختیار داشته باشند.