چگونه قربانی کلاهبرداری پامپ و دامپ نشویم؟
پامپ و دامپ یکی از شگردهای کلاهبرداری در بازار رمزارزهاست. در این روش، کلاهبرداران با تبلیغات و ایجاد تقاضای مصنوعی قیمت یک دارایی را بالا میبرند، سپس داراییهای خود را میفروشند و با افت قیمت، خریداران ناآگاه را با زیان تنها میگذارند.
تعریف پامپ و دامپ
اگر در شبکههای اجتماعی با وعده رشد قطعی یک سهم یا رمزارز مواجه شدید، با احتیاط برخورد کنید. چنین تبلیغی میتواند بخشی از طرح پامپ و دامپ باشد؛ طرحی که در آن قیمت دارایی را مصنوعی بالا میبرند تا آن را به خریداران ناآگاه بفروشند. «پامپ» به معنی بالا بردن قیمت است و «دامپ» به فروش سریع دارایی پس از افزایش قیمت اشاره دارد. کلاهبرداران با تبلیغ گمراهکننده، شایعه یا ادعای خبر محرمانه، تقاضا برای یک دارایی را بالا میبرند. وقتی خریداران بیشتری وارد بازار میشوند، قیمت رشد میکند و کلاهبرداران، داراییهایشان را میفروشند. با کاهش تبلیغ و افزایش فروش، قیمت ممکن است در زمانی کوتاه سقوط کند. این الگو در سهام کممعامله و کماطلاعرسانیشده دیده شده و در سالهای اخیر برای برخی رمزارزها و توکنهای ناشناخته هم به کار رفته است.
مراحل انجام پامپ و دامپ
کلاهبرداران، در چهار مرحله طرح پامپ و دامپ را برای سرمایهگذاران بازار رمزارزها پیادهسازی میکنند: انتخاب دارایی، ایجاد موج تبلیغات، ترغیب به خرید دارایی و در نهایت، فروش و افت قیمت. کلاهبرداران برای انتخاب دارایی، معمولا به دنبال داراییهایی میروند که معاملات کمی دارند یا اطلاعات عمومی کمی درباره آنها محدود است. علت این انتخاب کلاهبرداران هم این است که به احتمال زیاد، معاملات داراییهای مذکور با حجم خرید کمتری هم دچار نوسان شدید میشوند. حتی در بعضی طرحها، کلاهبرداران پیش از آغاز تبلیغات بخشی از دارایی قابلمعامله را میخرند.
ایجاد موج تبلیغاتی، دومین گام کلاهبرداران برای اجرای طرح است. آنها در این مرحله، پیامهایی درباره «خبر قریبالوقوع»، فناوری تازه، قرارداد بزرگ یا حمایت یک چهره مشهور منتشر میکنند. این شایعه ممکن است از حسابهای متعدد، کانالهای پیامرسان یا گروههایی با عنوانهایی مانند «باشگاه سرمایهگذاری» پخش شود. گاهی چند حساب هماهنگ طوری رفتار میکنند که انگار خبر را منابع مستقل تأیید کردهاند.
در مرحله سوم، کلاهبرداران با تشویق به خرید دارایی و تأکید بر فرصت محدود و سود سریع، مخاطب را به خرید فوری ترغیب میکنند. در این شرایط، ورود خریداران تازه میتواند قیمت و حجم معاملات را بالا ببرد و همین رشد، افراد دیگری را به خرید بکشاند. در نهایت، کلاهبرداران داراییهای خود را میفروشند و با زیاد شدن عرضه و کمشدن موج خرید، قیمت افت میکند. در بازارهای کمعمق، این افت میتواند بسیار سریع رخ دهد و فروش دارایی برای خریداران دشوار شود.
نشانههای پامپ و دامپ
اگر در شبکههای اجتماعی و گروههای سرمایهگذاری با این نشانههای زیر روبهرو شدید، احتمال اینکه طرح سرمایهگذاری مذکور، پامپ و دامپ باشد، وجود دارد:
۱.وعده سود بالا، سریع یا تضمینی.
۲.دریافت سیگنالهایی از تغییرات بازار در منابع نامعتبر.
۳. اصرار به خرید فوری و انتشار هشدارهایی مانند: «فقط چند دقیقه فرصت داری» یا «اگر الان نخری، جا میمانی».
۴.رشد ناگهانی قیمت یا حجم معاملات داراییای که پیشتر کممعامله بوده و خبر معتبری هم درباره تغییرات قیمت آن منتشر نشده است.
۵. تبلیغ یک دارایی ناشناخته از چند حساب یا گروه، با متنهای مشابه و ادعاهایی که به منبع مشخصی ارجاع نمیدهند.
علاوه بر این پنج نشانه، دقت کنید که هر کدام از این نشانهها به تنهایی ثابت نمیکند که یک دارایی یا توصیه سرمایهگذاری کلاهبرداری است. اما کنار هم قرارگرفتن آنها، بهخصوص در دارایی کممعامله و همراه با فشار برای تصمیم فوری، دلیل خوبی برای مکث و بررسی است.
راهکارهایی برای معامله امن در بازار رمزارزها
اکنون که با کلاهبرداری پامپ و دامپ و روشهای مورد استفاده و نشانههای آن آشنا شدید، لازم است تا با انجام چند اقدام کلیدی، دارایی خود را از این شگرد در امان نگه دارید که در ادامه جزئیات هر یک از این راهکارها بیان شده است. پیش از خرید، درباره خود دارایی، ناشر یا تیم سازنده و منبع ادعاهای تبلیغاتی تحقیق کنید. خبر یک قرارداد یا همکاری را در وبسایت رسمی طرفهای مربوط و رسانههای معتبر بررسی کنید، نه فقط در کانالهایی که همان دارایی را تبلیغ میکنند. قیمت و حجم معاملات را در بازهای طولانیتر ببینید و رشد کوتاهمدت را بهتنهایی نشانه ارزش واقعی تلقی نکنید.
به توصیه افراد ناشناس در شبکههای اجتماعی اطمینان نکنید و برای یک فرصت تبلیغشده عجولانه وام نگیرید. اگر کسی از شما تصویر حساب معاملاتی یا مدرک خرید میخواهد، اطلاعات حساب و شخصیتان را در اختیارش نگذارید. پیش از هر تصمیم، از خود بپرسید چه کسی این دارایی را تبلیغ میکند، چه منفعتی از خرید شما میبرد و آیا میتوان ادعاهایش را مستقل تأیید کرد؟
اگر احتمال میدهید در چنین طرحی گرفتار شدهاید، پیامها، نام کاربریها، نشانی وبسایتها، رسیدها و جزئیات تراکنش را نگه دارید و موضوع را به پلتفرم معاملاتی و مراجع ذیصلاح گزارش دهید. در بازار رمزارز، شناسه تراکنش و نشانی عمومی کیفپولها هم میتواند برای پیگیری مفید باشد. وعده بازگرداندن پول در برابر پرداخت هزینه را نیز با احتیاط بررسی کنید؛ کلاهبرداران گاهی پس از زیان اولیه، با عنوان «بازیابی سرمایه» دوباره سراغ قربانیان میروند.