احراز هویت سرشماره‌ها؛ گام جدید برای امنیت پیامک‌های انبوه تبلیغاتی 

با ارائه گزارش روند اجرای « مصوبه سیاست‌های ساماندهی خدمات پیامکی ارزش افزوده و پیامک انبوه در شبکه‌های ارتباطی کشور» در مرکز ملی فضای مجازی، ابعاد مالی بازار پیامک‌های تبلیغاتی و حجم تبادل پیامک در کشور ارائه شده و آخرین وضعیت اقدامات دستگاه‌های مسئول در این حوزه بررسی شد. بر این اساس، سالانه حدود ۱۵۰ میلیارد پارت پیامک انبوه در کشور ارسال می‌شود که ۶۰ درصد آن متعلق به حوزه بانکی است. گردش مالی این بازار هم حدودا ۱۲ همت در سال ارزیابی شده است.

ضعف در نظام مجوزدهی و نظارت بر بر ارائه‌دهندگان خدمات پیامکی و ساختار فنی و اقتصادی و تعامل میان بازیگران این صنعت از جمله‌ چالش‌های مطرح‌شده در حوزه پیامک‌های انبوه و تبلیغاتی هستند. همچنین، در ادامه این نشست نظارتی، با توجه به شکایت‌های واصل شده در خصوص پیامک‌های انبوه تصمیماتی گرفته و مقرر شد در یک اقدام مشترک میان مرکز ملی فضای مجازی، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سایر دستگاه‌های مرتبط، احراز هویت سرشماره‌های پیامک انبوه انجام پذیرد و کلیه سرشماره های تبلیغاتی، خدماتی و تراکنشی به صورت کامل از یکدیگر مجزا و ساماندهی شوند. علاوه بر این، به منظور شفافیت در زنجیره این صنعت نیز مقرر شد تا سامانه‌ای جهت ثبت و رصد خدمات پیامک تبلیغاتی راه اندازی و کلیه ارائه دهندگان این خدمت ملزم به ثبت تمامی عملیات خود شوند و امکان مسدودسازی دریافت پیامک تبلیغاتی توسط کاربر به طور جدی مورد پیگیری قرار گیرد.

چگونگی حفاظت از داده‌های کاربران؛ مهم‌ترین خلأ ساماندهی پیامک‌های انبوه تبلیغاتی 

مقیاس بالا، دسترسی به داده‌های کاربران، ضعف احراز هویت سرشماره‌ها و نبود شفافیت در زنجیره ارسال پیامک‌های انبوه تبلیغاتی موجب شده است تا این پیامک‌ها بستری برای ریسک‌های امنیتی باشند. سوءاستفاده از داده‌های شماره تلفن، فیشینگ، جعل هویت فرستنده و سوءاستفاده از نام برندها، پیامک‌های جعلی بانکی، سرقت اطلاعات مالی، دشواری تشخیص پیام واقعی از پیام جعلی مجموعه تهدیدهای امنیتی شناسایی‌شده مرتبط با پیامک‌های انبوه تبلیغاتی هستند. چارچوب‌های امنیتی در دنیا برای ساماندهی پیامک‌های انبوه بر سه محور همچون هویت فرستنده، مشروعیت پیام و امنیت محتوا متکی است. بر اساس خبر منتشرشده، مصوبه سیاست‌های ساماندهی خدمات پیامکی ارزش افزوده و پیامک انبوه در شبکه‌های ارتباطی کشور صرفا لایه اول چارچوب‌های امنیتی را هدف قرار داده و بخشی از لایه دوم را با امکان مسدودسازی پیامک تبلیغاتی در بر گرفته است. اما برنامه کشورمان برای ساماندهی پیامک‌های انبوه تبلیغاتی درباره سازوکارهای تشخیص Spam، فیلتر محتوای مخرب، مقابله با فیشینگ، اشتراک اطلاعات تهدید، حفاظت از داده کاربران و پاسخ به رخداد با ابهامات و کاستی‌هایی مواجه است.

در خبر مرکز ملی فضای مجازی، دسترسی و مبادله داده‌های کاربران یکی از چالش‌های مرتبط با پیامک‌های انبوه تبلیغاتی ذکر شده است، اما راهکارهای اعلام‌شده در این خصوص بیشتر بر سرشماره و نظارت بر ارا‌ئه‌دهندگان تمرکز دارند. این در حالی است که بر اساس رویکردهای امنیت و حریم خصوصی مانند راهنمای NIST باید نوع داده جمع‌آوری‌شده، میزان دسترسی افراد، محل و زمان ذخیره و انتقال داده، زمان حذف یا ناشناس‌سازی داده و نحوه حفاظت آن در برابر افشا مشخص شده باشد. 

تجربه سایر کشورها در ساماندهی پیامک‌های تبلیغاتی؛ ثبت سرشماره کافی نیست

ساماندهی پیامک‌های انبوه تبلیغاتی در حالی به تازگی در ایران وارد فاز اجرایی شده که سایر کشورها مدت‌هاست ساماندهی این پیامک‌ها را شروع کرده و صرفا بر ثبت سرشماره متمرکز نشده‌اند. رضایت کاربر، احراز هویت فرستنده، امکان لغو دریافت، نظارت اپراتورها، ثبت و نگهداری سوابق و مسدودسازی پیام‌های متخلف از جمله اقدامات امنیتی کشورها برای مدیریت پیامک‌های انبوه تبلیغاتی هستند.

ساماندهی این پیامک‌ها در کشور استرالیا نزدیک‌ترین نمونه به طرح کشورمان است. این کشور در سال ۲۰۲۵ استاندارد جدیدی برای سرشماره ارسال‌کننده پیامک‌های انبوه ایجاد کرده که اجرای آن از یک ژانویه ۲۰۲۶ برای پیامک‌های دارای نام فرستنده الزامی شده است. این مدل از نظر جهت‌گیری به سیاست‌های ساماندهی خدمات پیامکی ارزش افزوده و پیامک انبوه در شبکه‌های ارتباطی کشور شباهت دارد، اما کشور استرالیا به احراز هویت فرستنده با نام تجاری، کنترل اپراتور، برچسب‌گذاری پیام‌های تاییدنشده و گزارش‌دهی را در زنجیره امنیت لحاظ کرده است.

مدیریت پیامک‌های انبوه تبلیغاتی در آمریکا شامل پیامک‌های خودکار هم می‌شود. بر اساس مقررات و رویه‌های کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا (FCC)، برای پیامک‌های خودکار تبلیغاتی، در شرایط مربوطه رضایت کتبی قبلی مورد نیاز است و دریافت‌کننده می‌تواند رضایت خود را پس بگیرد. پس از درخواست لغو، فرستنده باید ارسال پیام‌های تبلیغاتی را متوقف کند.

هر چند در کشورمان ساماندهی پیامک‌های انبوه تبلیغاتی با تمرکز بر احراز هویت سرشماره‌ها، تفکیک انواع پیامک و ایجاد سازوکار نظارت بر ارائه‌دهندگان وارد مرحله اجرا شده، اما با رویه‌های بین‌المللی فاصله دارد. حفاظت از داد‌های کاربران، رضایت و امکان لغو دریافت، تشخیص و مسدودسازی پیام‌ها مخرب و سازوکار پاسخ به رخداد از دیگر الزامات ضروری برای تکمیل نظام ساماندهی پیامک‌های انبوه هستند.