اتهام آمریکا به ۱۷ ایرانی؛ ادعای سرقت ۳۱.۵ ترابایت داده از دانشگاه‌های جهان

وزارت دادگستری آمریکا در یک کیفرخواست اصلاح‌شده، ۱۷ فرد ایرانی را در ارتباط با پرونده مؤسسه مبنا به نفوذ سایبری و سرقت گسترده داده متهم کرده است؛ پرونده‌ای که بخش اصلی فعالیت‌های مورد ادعا در آن به سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۷ بازمی‌گردد و موضوع یک حمله جدید در سال ۲۰۲۶ نیست.

وزارت دادگستری آمریکا (DOJ) روز سه‌شنبه ۱۸ اوت ۲۰۲۶ اعلام کرد یک کیفرخواست اصلاح‌شده ۱۴ فقره‌ای علیه ۱۷ فرد ایرانی مرتبط با مؤسسه مبنا منتشر کرده است.

بر اساس ادعای دادستانی آمریکا، این افراد در یک عملیات چندساله برای نفوذ به دانشگاه‌ها، شرکت‌ها، سازمان‌های دولتی و برخی نهادهای دیگر در آمریکا و کشورهای مختلف نقش داشته‌اند.

با این حال، برخلاف برداشتی که ممکن است از تیترهای اولیه ایجاد شود، این پرونده مربوط به وقوع یک حمله سایبری جدید در سال ۲۰۲۶ نیست. طبق اسناد منتشرشده از سوی آمریکا، بخش اصلی فعالیت‌های مورد ادعا بین سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۷ انجام شده و اقدام جدید در سال ۲۰۲۶، گسترش پرونده قضایی و ارائه کیفرخواست اصلاح‌شده است.

آمریکا چه ادعایی مطرح کرده است؟

طبق کیفرخواست، اهداف مورد ادعای این عملیات شامل موارد زیر بوده‌اند:

در مجموع، دادستانی آمریکا مدعی است بیش از ۳۲۰ دانشگاه در نقاط مختلف جهان در این عملیات هدف قرار گرفته‌اند.

مهم‌ترین ادعای مطرح‌شده در کیفرخواست نیز مربوط به سرقت حداقل ۳۱.۵ ترابایت داده دانشگاهی و مالکیت فکری است.

آمریکا مدعی شده این داده‌ها شامل مقالات علمی، پایان‌نامه‌ها، رساله‌ها، کتاب‌های الکترونیکی و سایر منابع پژوهشی بوده است.

هدف‌گیری بیش از ۱۰۰ هزار حساب دانشگاهی

یکی از جزئیات قابل توجه پرونده، مقیاس هدف‌گیری حساب‌های کاربری است.

طبق ادعای دادستانی آمریکا، بیش از ۱۰۰ هزار حساب کاربری استادان دانشگاه در سراسر جهان هدف قرار گرفته‌اند.

در روایت ارائه‌شده در کیفرخواست، مهاجمان پس از به‌دست‌آوردن اعتبارنامه‌های کاربران، از حساب‌های compromised برای دسترسی به منابع علمی و داده‌های دانشگاهی استفاده می‌کردند.

بر اساس همین ادعا، بخشی از داده‌های به‌دست‌آمده نیز به سرورهایی خارج از آمریکا منتقل شده است.

فیشینگ؛ یکی از مسیرهای اصلی نفوذ

یکی از مهم‌ترین جنبه‌های فنی این پرونده، استفاده ادعایی از Spear-phishing برای هدف قرار دادن پژوهشگران و استادان دانشگاه است.

طبق کیفرخواست، برخی پیام‌ها به شکلی طراحی شده بودند که از سوی پژوهشگران یا افراد آشنا به نظر برسند. در ادامه نیز قربانی به لینکی هدایت می‌شد که ظاهری مشابه وب‌سایت واقعی دانشگاه داشت.

هدف این صفحات، طبق ادعای دادستانی، دریافت نام کاربری و رمز عبور قربانیان و استفاده از این اطلاعات برای دسترسی به حساب‌های دانشگاهی بوده است.

این الگو از نظر امنیت سایبری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان می‌دهد مهاجم برای دستیابی به اطلاعات ارزشمند، الزاماً به یک آسیب‌پذیری پیچیده نرم‌افزاری نیاز ندارد و می‌تواند از مهندسی اجتماعی و سرقت هویت دیجیتال به‌عنوان نقطه ورود استفاده کند.

پرونده‌ای که به سال ۲۰۱۸ بازمی‌گردد

بخش مهم دیگر این خبر، قدمت پرونده است.

وزارت دادگستری آمریکا اعلام کرده است که ۹ نفر از ۱۷ متهم فعلی در سال ۲۰۱۸ نیز در یک پرونده قضایی مشابه متهم شده بودند.

در کیفرخواست جدید، هشت نفر دیگر نیز به پرونده اضافه شده‌اند.

بنابراین خبر منتشرشده در اوت ۲۰۲۶ را نباید به معنای شناسایی یک حمله جدید علیه دانشگاه‌های جهان دانست. آنچه در سال ۲۰۲۶ اتفاق افتاده، گسترش یک پرونده قضایی قدیمی و ارائه کیفرخواست اصلاح‌شده است.

این تفاوت در بازنشر رسانه‌ای اهمیت زیادی دارد.

مؤسسه مبنا در مرکز این پرونده

در اسناد منتشرشده از سوی دادستانی آمریکا، مؤسسه مبنا به‌عنوان مجموعه‌ای مستقر در ایران معرفی شده که از سال ۲۰۱۳ در مرکز این پرونده قرار داشته است.

آمریکا مدعی شده این مجموعه در زمینه دسترسی به منابع علمی فعالیت داشته و بعدها افرادی را برای انجام عملیات نفوذ سایبری به کار گرفته است.

همچنین در کیفرخواست ادعا شده بخشی از داده‌ها و اطلاعات به‌دست‌آمده از طریق وب‌سایت‌هایی مانند Megapaper و Gigapaper در اختیار کاربران قرار می‌گرفت.

با این حال، این موارد در حال حاضر ادعاهای مطرح‌شده از سوی دادستانی آمریکا در یک پرونده قضایی هستند و نباید به‌عنوان واقعیت اثبات‌شده درباره افراد یا مجموعه‌های مورد اشاره بازنشر شوند.

خسارت ادعایی چقدر است؟

وزارت دادگستری آمریکا می‌گوید قربانیان این حملات در مجموع بیش از ۲۰ میلیون دلار برای بررسی، مقابله با نفوذها و رفع آثار آنها هزینه کرده‌اند.

در بخش دیگری از کیفرخواست، ارزش منابع علمی مورد هدف نیز مطرح شده است.

طبق ادعای آمریکا، دانشگاه‌های این کشور حدود ۳.۴ میلیارد دلار برای تهیه و دسترسی به منابع مشابه هزینه کرده بودند.

با این حال، این رقم به معنی ۳.۴ میلیارد دلار خسارت ناشی از حمله سایبری نیست؛ بلکه به ارزش منابع و هزینه دسترسی به آنها مربوط می‌شود. بنابراین نباید این عدد را به‌عنوان میزان خسارت هک در تیتر یا لید خبر استفاده کرد.

جایزه ۱۰ میلیون دلاری آمریکا برای اطلاعات

همزمان با انتشار کیفرخواست، آمریکا اعلام کرده برای اطلاعاتی که بتواند به شناسایی محل پنج نفر از متهمان منجر شود، مجموعاً تا ۱۰ میلیون دلار جایزه در نظر گرفته شده است.

بنابراین این رقم مربوط به کل ۱۷ متهم نیست و نباید با چنین برداشتی منتشر شود.

تحلیل فنی؛ یک پرونده قدیمی با یک درس امنیتی همچنان مهم

اگرچه فعالیت‌های مورد ادعا در این پرونده بیش از یک دهه قدمت دارند، روش‌هایی که در کیفرخواست توصیف شده‌اند همچنان در حملات سایبری امروزی کاربرد دارند.

Spear-phishing، صفحات ورود جعلی، سرقت اعتبارنامه و سوءاستفاده از حساب‌های معتبر همچنان از مسیرهای رایج برای دسترسی به اطلاعات حساس سازمان‌ها هستند.

این پرونده همچنین نشان می‌دهد که مهاجمان می‌توانند به جای حمله مستقیم به زیرساخت، ابتدا هویت دیجیتال یک کاربر را هدف قرار دهند.

پس از تصاحب حساب، مهاجم ممکن است بتواند از دسترسی‌های قانونی همان کاربر برای رسیدن به داده‌هایی استفاده کند که در حالت عادی دسترسی مستقیم به آنها بسیار دشوارتر است.

امروز نیز استفاده از اطلاعات عمومی قربانیان، خودکارسازی فرایندهای شناسایی هدف و ابزارهای هوش مصنوعی می‌تواند حملات فیشینگ هدفمند را شخصی‌سازی‌شده‌تر و متقاعدکننده‌تر کند.

جمع‌بندی

وزارت دادگستری آمریکا در ۱۸ اوت ۲۰۲۶ از یک کیفرخواست اصلاح‌شده علیه ۱۷ فرد ایرانی در پرونده مؤسسه مبنا خبر داده است.

آمریکا مدعی است عملیات مورد بحث در فاصله سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۷ بیش از ۳۲۰ دانشگاه و ده‌ها شرکت و سازمان را هدف قرار داده و حداقل ۳۱.۵ ترابایت داده دانشگاهی و مالکیت فکری به سرقت رفته است.

با این حال، نکته کلیدی این است که این پرونده مربوط به یک حمله جدید در سال ۲۰۲۶ نیست و بخش اصلی اتهامات مربوط به فعالیت‌هایی است که بیش از یک دهه قبل رخ داده‌اند.

همچنین تمام جزئیات مطرح‌شده درباره نقش افراد و مجموعه‌های ایرانی، در چارچوب ادعاهای مندرج در کیفرخواست آمریکا قرار دارند و هنوز نباید به‌عنوان واقعیت قطعی یا جرم اثبات‌شده تلقی شوند.

از منظر امنیت سایبری، مهم‌ترین نکته پرونده نه صرفاً حجم داده ادعایی، بلکه الگوی حمله توصیف‌شده است: هدف‌گیری انسان، سرقت اعتبارنامه و تبدیل یک حساب کاربری به نقطه ورود برای دسترسی به داده‌های حساس.

تحلیل بهراد یوسفی | 24 نیوز

این پرونده بیش از آنکه یک «حمله سایبری جدید» باشد، نمونه‌ای از بازگشت یک پرونده قدیمی به فضای خبری است.

تفاوت میان «اعلام اتهام جدید» و «وقوع حمله جدید» در اخبار امنیت سایبری اهمیت زیادی دارد. در این مورد، فعالیت‌های مورد ادعا سال‌ها قبل رخ داده‌اند و اتفاق جدید، ارائه کیفرخواست اصلاح‌شده و اضافه شدن متهمان جدید به پرونده است.

از نگاه فنی نیز این پرونده یک پیام روشن دارد: برای دستیابی به داده‌های حساس، همیشه لازم نیست مهاجم مستقیماً یک سرور یا نرم‌افزار را هک کند. گاهی حساب کاربری یک فرد، ساده‌ترین مسیر برای عبور از لایه‌های امنیتی سازمان است.

به همین دلیل، مقابله با چنین تهدیدهایی نیازمند ترکیبی از احراز هویت چندمرحله‌ای مقاوم در برابر فیشینگ، مدیریت دقیق دسترسی‌ها، آموزش کاربران، پایش ورودهای غیرعادی و محدودسازی سطح دسترسی حساب‌هاست.

در نهایت، در پوشش رسانه‌ای چنین پرونده‌هایی باید میان ادعا، اتهام و واقعیت اثبات‌شده تفاوت قائل شد؛ به‌ویژه زمانی که اتهامات مطرح‌شده در یک پرونده قضایی میان دولت‌ها و بازیگران سیاسی مختلف مطرح شده‌اند.