ایران و روسیه اجرای توافق امنیت اطلاعات را پیگیری کردند؛ تمرکز بر زیرساختهای حیاتی
ایران و روسیه در دور جدید رایزنیهای فنی، اجرای توافق امنیت اطلاعات، حفاظت از زیرساختهای حیاتی، مقابله با جرایم سایبری و همکاری در حوزه هوش مصنوعی را بررسی کردند.
این نشست با حضور هیأتی از ایران به ریاست مدیرکل صلح و امنیت بینالمللی وزارت امور خارجه و رئیس دپارتمان امنیت اطلاعات وزارت امور خارجه روسیه برگزار شد. نمایندگان دستگاههای مرتبط دو کشور نیز آخرین وضعیت تعاملات برای اجرای مفاد موافقتنامه و برنامه اقدام تدوینشده را مرور کردند.
بر اساس گزارش ایرنا، شناسایی و اجرای پروژههای مرتبط با امنیت سایبری و ارتقای تابآوری زیرساختهای حیاتی و شبکههای ارتباطی دو کشور در برابر حملات از مهمترین محورهای این رایزنیها بوده است.
دو طرف همچنین درباره مقابله با جرایم سایبری، آموزش و ارتقای نیروی انسانی برای مقابله با حوادث رایانهای و توسعه همکاریها در حوزه زیرساختهای هوش مصنوعی گفتوگو کردند.
تمرکز بر زیرساختهای حیاتی از منظر امنیت سایبری اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا حملات علیه این زیرساختها میتوانند فراتر از سرقت اطلاعات، به اختلال در خدمات و عملیات حیاتی منجر شوند.
توافق ایران و روسیه چه زمانی امضا شد؟
نکته مهم این است که نشست اخیر به معنی امضای یک توافق جدید امنیت سایبری میان تهران و مسکو نیست.
موافقتنامه دوجانبه همکاری ایران و روسیه در حوزه امنیت اطلاعات در ۷ بهمن ۱۳۹۹ برابر با ۲۶ ژانویه ۲۰۲۱ در مسکو امضا شد. این موافقتنامه پس از طی مراحل تصویب در دو کشور لازمالاجرا شد.
نشست اخیر، بر اساس گزارشهای منتشرشده، دومین دور رایزنیهای فنی دو کشور برای اجرای این موافقتنامه پس از لازمالاجرا شدن آن بوده است.
اهمیت این موضوع در واقع به حرکت همکاریها از سطح توافق و چارچوب حقوقی به سمت پیگیری پروژهها و سازوکارهای اجرایی بازمیگردد.
همکاری سایبری تهران و مسکو چه حوزههایی را پوشش میدهد؟
بر اساس چارچوب همکاری موجود، محورهای مورد بحث دو کشور صرفاً به حفاظت از زیرساختها محدود نیست و موضوعاتی مانند مقابله با جرایم سایبری، تبادل تجربیات، آموزش نیروی انسانی و همکاری در زمینه امنیت اطلاعات را نیز دربرمیگیرد.
در رایزنی اخیر نیز موضوع واکنش به حوادث رایانهای و ارتقای ظرفیت نیروی انسانی برای مقابله با این حوادث مورد توجه قرار گرفته است.
اضافه شدن موضوع زیرساختهای هوش مصنوعی به محورهای گفتوگو نیز قابل توجه است؛ با این حال، جزئیات فنی پروژههای مورد نظر یا فناوریهایی که قرار است در قالب این همکاری توسعه داده شوند، در گزارش منتشرشده اعلام نشده است.
همکاری سایبری ایران و روسیه به کدام سمت میرود؟
از منظر امنیت سایبری، سه محور این همکاری بیش از سایر موارد قابل توجه است: تابآوری زیرساختهای حیاتی، همکاری در واکنش به حوادث سایبری و توسعه ظرفیتهای فنی و انسانی.
اگر این رایزنیها به پروژههای مشخص و سازوکارهای اجرایی منجر شوند، همکاری تهران و مسکو میتواند از یک چارچوب دیپلماتیک و حقوقی به همکاری عملیاتیتر در حوزه امنیت اطلاعات نزدیک شود.
با این حال، در شرایط فعلی نباید درباره انتقال فناوریهای تهاجمی سایبری یا همکاری عملیاتی در حملات سایبری میان دو کشور گمانهزنی کرد؛ چنین ادعایی در گزارشهای منتشرشده درباره این نشست مطرح نشده است.
جمعبندی
رایزنی اخیر ایران و روسیه را میتوان بخشی از روند اجرای توافق موجود دو کشور در حوزه امنیت اطلاعات دانست. تمرکز بر حفاظت از زیرساختهای حیاتی، شبکههای ارتباطی، مقابله با جرایم سایبری، آموزش نیروی انسانی و زیرساختهای هوش مصنوعی نشان میدهد دامنه همکاریهای مورد بحث در حال گسترش به حوزههای مختلف امنیت و فناوری است.
با این حال، ارزیابی میزان عملیاتی شدن این همکاریها به انتشار جزئیات بیشتر درباره پروژههای مشترک، سازوکارهای تبادل اطلاعات و برنامههای اجرایی دو طرف بستگی دارد.
منبع: ایرنا؛ با تطبیق اطلاعات مربوط به موافقتنامه با متن مصوبه و اسناد رسمی منتشرشده.
تحلیل بهراد یوسفی: همکاری سایبری ایران و روسیه از توافق به اجرا میرسد؟
اهمیت این نشست را نباید صرفاً در تکرار مفاد یک توافق قدیمی جستوجو کرد. نکته مهمتر، استفاده از عبارتهایی مانند «شناسایی و اجرای پروژههای مرتبط با امنیت سایبری» و تمرکز همزمان بر زیرساختهای حیاتی، شبکههای ارتباطی و پاسخ به حوادث رایانهای است.
این موضوع میتواند نشاندهنده تلاش دو طرف برای حرکت از یک چارچوب حقوقی به سمت همکاریهای اجراییتر باشد؛ هرچند در حال حاضر اطلاعات عمومی کافی درباره ماهیت، مقیاس و مجریان این پروژهها منتشر نشده است.
از منظر امنیت سایبری، تمرکز بر تابآوری زیرساختهای حیاتی نیز قابل توجه است. زیرساختهایی مانند ارتباطات، انرژی، حملونقل و خدمات عمومی در صورت هدف قرار گرفتن میتوانند پیامدهایی فراتر از یک رخداد معمول امنیت اطلاعات ایجاد کنند. بنابراین، همکاری در زمینه پیشگیری، شناسایی و پاسخ به حوادث سایبری میتواند برای هر دو کشور اهمیت راهبردی داشته باشد.
اضافه شدن زیرساختهای هوش مصنوعی به این گفتوگو نیز یک سیگنال مهم است. امنیت سامانههای هوش مصنوعی، زیرساخت محاسباتی، دادهها و زنجیره تأمین این فناوریها بهتدریج به بخشی از بحث امنیت ملی کشورها تبدیل شده است. با این حال، تا زمانی که جزئیات فنی همکاری اعلام نشود، نمیتوان درباره نوع فناوری یا سطح انتقال دانش میان دو طرف قضاوت کرد.
از سوی دیگر، نباید از این نشست نتیجه گرفت که ایران و روسیه وارد یک ائتلاف عملیاتی برای حملات سایبری شدهاند. آنچه فعلاً مستند شده، همکاری در حوزه امنیت اطلاعات، مقابله با جرایم سایبری، تابآوری زیرساختها، آموزش و واکنش به حوادث است؛ نه برنامه مشترک برای انجام عملیات تهاجمی سایبری.
در نهایت، شاخص اصلی برای سنجش اهمیت این همکاری، نه تعداد نشستها بلکه خروجی عملی آنها خواهد بود: آیا پروژه مشترک مشخصی معرفی میشود؟ آیا سازوکار تبادل اطلاعات میان مراکز پاسخگویی به حوادث ایجاد یا تقویت میشود؟ آیا برنامه مشخصی برای حفاظت از زیرساختهای حیاتی تعریف خواهد شد؟
اگر پاسخ این پرسشها در ماههای آینده روشن شود، میتوان گفت همکاری سایبری تهران و مسکو وارد مرحلهای جدیتر شده است. فعلاً اما آنچه با اطمینان میتوان گفت، تلاش برای عملیاتیتر کردن چارچوب همکاری امنیت اطلاعات میان دو کشور است.
