برخلاف تصور رایج، در برخی حملات سایبری نیازی به نصب برنامه یا دانلود فایل نیست؛ مهاجمان میتوانند از آسیبپذیری مرورگر برای نفوذ به گوشی استفاده کنند.
آیا فقط با باز کردن یک سایت ممکن است گوشی هک شود؟
آیا باز کردن یک وبسایت میتواند گوشی را هک کند؟ با حملات مبتنی بر مرورگر، آسیبپذیری Chrome و Safari و روشهای محافظت از موبایل آشنا شوید.
بسیاری از کاربران تصور میکنند تا زمانی که فایلی را دانلود نکردهاند، برنامهای نصب نکردهاند یا روی لینک مشکوکی کلیک نکردهاند، گوشی آنها در برابر بدافزارها ایمن است. اما واقعیت این است که برخی حملات سایبری میتوانند تنها با بازدید از یک صفحه وب آغاز شوند؛ حملاتی که در آنها مرورگر تلفن همراه به نقطه ورود مهاجم تبدیل میشود. این شیوه که با عنوان حملات مبتنی بر مرورگر (Browser-based Attacks) و در برخی سناریوها نفوذ از طریق بازدید از وبسایت (Drive-by Compromise) شناخته میشود، از آسیبپذیریهای موجود در مرورگر یا اجزای مرتبط با آن برای اجرای کد مخرب استفاده میکند. در چنین شرایطی، ممکن است کاربر بدون آنکه فایل یا برنامهای را بهصورت دستی نصب کند، در معرض یک حمله سایبری قرار بگیرد. بااینحال، باز کردن هر وبسایت مشکوک به معنای آلوده شدن گوشی نیست. موفقیت این حملات به عواملی مانند وجود آسیبپذیری قابل سوءاستفاده، نسخه مرورگر، سیستمعامل و عملکرد سازوکارهای امنیتی دستگاه بستگی دارد.
وقتی مرورگر به نقطه ورود مهاجم تبدیل میشود
مرورگرها برای نمایش صفحات اینترنتی و اجرای قابلیتهای تعاملی وب از فناوریهایی مانند JavaScript استفاده میکنند. این فناوریها بخش طبیعی عملکرد وب هستند و بهخودیخود تهدید امنیتی محسوب نمیشوند؛ اما اگر در مرورگر یا یکی از اجزای پردازش محتوای وب نقص امنیتی وجود داشته باشد، مهاجم ممکن است از آن برای اجرای کد مخرب سوءاستفاده کند. برای مثال، مهاجم میتواند یک وبسایت را به کد مخرب مجهز کند یا محتوای آلوده را از طریق تبلیغات اینترنتی و منابع جانبی به کاربران نمایش دهد. هنگامی که کاربر وارد صفحه میشود، کدهای موجود در آن ممکن است اطلاعاتی درباره مرورگر و نسخه نرمافزار جمعآوری کنند و در صورت شناسایی شرایط مناسب، تلاش برای بهرهبرداری از آسیبپذیری را آغاز کنند. اگر آسیبپذیری موردنظر قابل سوءاستفاده باشد و سازوکارهای حفاظتی مرورگر و سیستمعامل نیز نتوانند حمله را متوقف کنند، مهاجم ممکن است به اجرای کد روی دستگاه دست پیدا کند. در حملات پیشرفتهتر، امکان عبور از محدودیتهای امنیتی مرورگر و دسترسی به بخشهای دیگری از سیستم نیز وجود دارد. یکی از مهمترین این محدودیتها، محیط ایزوله مرورگر (Sandboxing) است. این سازوکار تلاش میکند فعالیت محتوای وب را در محیطی محدود نگه دارد تا در صورت اجرای کد مخرب، دسترسی آن به سایر بخشهای دستگاه محدود شود. بااینحال، مهاجمان در برخی حملات پیشرفته از زنجیرهای از آسیبپذیریها برای عبور از این محدودیتها استفاده میکنند. مرکز امنیت سایبری کانادا (Canadian Centre for Cyber Security) نیز در راهنمای امنیت دستگاههای همراه خود به بدافزارهای مبتنی بر مرورگر و خطر سوءاستفاده از آسیبپذیریهای این بخش اشاره کرده است. این موضوع نشان میدهد که امنیت مرورگر فقط به تشخیص وبسایتهای جعلی محدود نیست و خود نرمافزار مرورگر نیز باید از نظر امنیتی بهروز نگه داشته شود.
هر صفحه مخربی به دنبال هک کردن گوشی نیست
اگرچه برخی حملات با هدف نفوذ مستقیم به دستگاه طراحی میشوند، همه وبسایتهای مخرب از یک روش استفاده نمیکنند. گاهی مهاجم بهجای سوءاستفاده از نقص فنی مرورگر، تلاش میکند اطلاعات حساس کاربر را از طریق یک صفحه جعلی به دست آورد. در حملات فیشینگ (Phishing)، مهاجم معمولاً صفحهای شبیه به وبسایت بانک، درگاه پرداخت، شبکه اجتماعی یا سرویسهای شناختهشده طراحی میکند. کاربر پس از ورود به این صفحه ممکن است با درخواستهایی برای وارد کردن نام کاربری، رمز عبور، اطلاعات بانکی یا کد تأیید مواجه شود. در این شرایط، هدف اصلی مهاجم فریب کاربر و سرقت اطلاعاتی است که خودش در صفحه وارد میکند. به همین دلیل، باز کردن یک صفحه فیشینگ لزوماً به معنای هک شدن گوشی یا نصب بدافزار نیست. خطر اصلی زمانی ایجاد میشود که کاربر اطلاعات حساس خود را در اختیار صفحه جعلی قرار دهد یا اقدامات دیگری را که مهاجم درخواست کرده است انجام دهد. در برخی سناریوهای دیگر، وبسایت کاربر را به دانلود یک فایل یا نصب برنامهای ناشناس هدایت میکند. حتی ممکن است فایلی بدون اطلاع کافی کاربر دانلود شود. البته دریافت یک فایل بهتنهایی به معنای نصب یا اجرای آن نیست و در بسیاری از موارد، مهاجم همچنان به اقدام دیگری از سوی کاربر نیاز دارد. بااینحال، اگر این فرایند با سوءاستفاده از یک آسیبپذیری نرمافزاری همراه شود، امکان شکلگیری زنجیره حمله پیچیدهتری وجود دارد. بنابراین، تفاوت مهم این سناریوها در نحوه آغاز حمله است؛ در برخی موارد مهاجم از نقص فنی مرورگر استفاده میکند، در برخی دیگر اطلاعات کاربر را با فریب به دست میآورد و گاهی نیز تلاش میکند او را به دریافت و اجرای محتوای مخرب ترغیب کند.
اندروید و آیفون چقدر در معرض حملات مرورگری هستند؟
هیچ مرورگری را نمیتوان کاملاً مصون از آسیبپذیری دانست. مرورگرهای پرکاربرد مانند Google Chrome و Apple Safari بهطور مستمر بهروزرسانی میشوند تا نقصهای امنیتی شناساییشده در آنها برطرف شود. بااینحال، فاصله زمانی میان کشف یک آسیبپذیری، انتشار اصلاحیه و نصب آن روی دستگاه کاربران میتواند فرصت سوءاستفاده را برای مهاجمان فراهم کند. در گوشیهای اندرویدی، امنیت مرورگر علاوه بر نسخه خود مرورگر، به وضعیت بهروزرسانی سیستمعامل و مؤلفههای مرتبط نیز وابسته است. در دستگاههای آیفون نیز Safari و موتور پردازش وب WebKit از اجزای مهم سطح حمله محسوب میشوند. از آنجا که مرورگرها برای پردازش صفحات وب از موتورهای نرمافزاری پیچیده استفاده میکنند، وجود یک نقص در این بخشها میتواند زمینه اجرای حملات پیشرفته را فراهم کند. نمونههای ثبتشده در پایگاه MITRE ATT&CK نشان میدهند که نفوذ از طریق بازدید از وبسایت صرفاً یک سناریوی فرضی نیست. در برخی حملات علیه دستگاههای iOS، مهاجمان از آسیبپذیریهای Safari و WebKit برای آغاز زنجیره نفوذ استفاده کردهاند. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم برخی حملات پیشرفته با هدف قرار دادن گروه مشخصی از کاربران یا دستگاههای خاص طراحی میشوند. بنابراین، نباید احتمال وقوع حملات هدفمند و پیچیده را با خطر معمول بازدید از یک وبسایت ناشناس یکسان دانست.
چگونه احتمال هک شدن گوشی از طریق مرورگر را کاهش دهیم؟
مهمترین اقدام برای مقابله با این تهدیدها، بهروزرسانی منظم مرورگر و سیستمعامل است. بسیاری از اصلاحیههای امنیتی منتشرشده برای Chrome، Safari، اندروید و iOS با هدف برطرف کردن نقصهایی ارائه میشوند که ممکن است در حملات واقعی مورد سوءاستفاده قرار بگیرند. کاربران باید علاوه بر مرورگر، به بهروزرسانیهای امنیتی خود گوشی نیز توجه کنند. در برخی موارد، نقص امنیتی نه در خود مرورگر، بلکه در اجزای سیستمعامل یا مؤلفههای پردازش محتوای وب قرار دارد؛ بنابراین بهروز بودن مرورگر بهتنهایی برای محافظت کامل کافی نیست. همچنین بهتر است لینکهایی که از طریق پیامک، شبکههای اجتماعی یا پیامرسانها دریافت میشوند، پیش از باز کردن بررسی شوند. بهخصوص پیامهایی که با وعده دریافت جایزه، مشاهده ابلاغیه، پرداخت هزینه ارسال بسته یا رفع مسدودی حساب، کاربر را به ورود فوری به یک وبسایت ترغیب میکنند، میتوانند بخشی از یک حمله فیشینگ باشند. در هنگام وبگردی نیز باید به درخواستهای غیرضروری مجوز توجه کرد. اگر وبسایتی برای نمایش محتوای معمولی درخواست دسترسی به دوربین، میکروفون یا موقعیت مکانی میکند، بهتر است پیش از تأیید، دلیل این درخواست بررسی شود. همچنین فایلهایی که بهصورت غیرمنتظره دانلود میشوند نباید بدون بررسی باز یا نصب شوند. نکته مهم دیگر، توجه به آدرس وبسایت است. وجود HTTPS در ابتدای آدرس به معنای معتبر یا بیخطر بودن سایت نیست. این پروتکل ارتباط میان مرورگر و وبسایت را رمزنگاری میکند، اما تضمین نمیکند که خود وبسایت محتوای مخرب نداشته باشد یا برای فریب کاربران طراحی نشده باشد.
آیا باید از باز کردن وبسایتها بترسیم؟
خیر. حملات مبتنی بر مرورگر به معنای ناامن بودن کلی وبگردی نیستند. مرورگرهای امروزی از چندین لایه حفاظتی مانند محیط ایزوله، محدودیت دسترسی صفحات و سازوکارهای مقابله با محتوای مخرب استفاده میکنند. این قابلیتها احتمال موفقیت بسیاری از حملات را کاهش میدهند، اما هیچکدام جایگزین بهروزرسانی منظم نرمافزارها نمیشوند. آژانس امنیت سایبری اتحادیه اروپا (ENISA) نیز در راهنمای تهدیدهای مبتنی بر وب، بازدید از وبسایتهای ناامن را یکی از مسیرهای احتمالی به خطر افتادن دستگاههای همراه معرفی میکند. این موضوع در کنار خطراتی مانند فیشینگ و فایلهای مخرب، نشان میدهد که امنیت وبگردی فقط به تشخیص لینکهای جعلی محدود نمیشود. در نهایت، امنیت گوشی تنها به رفتار کاربر هنگام دانلود یا نصب برنامه وابسته نیست. مرورگر نیز بخشی از سطح حمله دستگاه محسوب میشود و باید مانند سایر نرمافزارها بهروز و ایمن نگه داشته شود. بنابراین، اگرچه باز کردن یک سایت در شرایط فنی خاص میتواند آغازگر نفوذ باشد، اما این اتفاق به معنای هک شدن گوشی با هر بار بازدید از یک صفحه ناشناس نیست. آگاهی از روشهای حمله و دریافت بهروزرسانیهای امنیتی، همچنان مهمترین راهکارهای کاهش این خطر هستند.