صدای فرزندتان را شنیدید؟ شاید کلاهبردار پشت خط باشد! / هشدار پلیس فتا درباره دیپفیک
جعل هویت در فضای مجازی با حسابهای جعلی، سوءاستفاده از نام چهرههای مشهور و مقامهای دولتی و تصاحب حسابها به یکی از شگردهای رایج کلاهبرداری سایبری تبدیل شده است.
یک نام آشنا، یک حساب جعلی؛ شروع کلاهبرداری
احتمالاً شما هم تا امروز با یک حساب جعلی به نام یک چهره معروف، مسئول دولتی یا حتی یکی از آشنایانتان روبهرو شده باشید. صفحهای با همان نام و عکس که در نگاه اول واقعی به نظر میرسد، اما پشت آن فرد دیگری نشسته است. شاید برای شما فقط یک پیام تبلیغاتی یا درخواست دوستی بوده باشد، اما برای فرد دیگری، همین حساب جعلی میتواند شروع یک کلاهبرداری مالی یا سرقت اطلاعات شخصی باشد. با گسترش شبکههای اجتماعی و ابزارهای هوش مصنوعی، تشخیص اینکه واقعاً چه کسی پشت یک حساب یا پیام قرار دارد، هر روز دشوارتر میشود.
جعل هویت در فضای مجازی دیگر اتفاقی نادر نیست و میتواند از جعل هویت یک چهره مشهور تا جا زدن خود به جای پلیس، بانک یا حتی یکی از نزدیکان شما پیش برود. در حوزه حقوق و امنیت سایبری، به وضعیتی که فردی اطلاعات شخصی یا هویتی فرد دیگری را بدون مجوز بهدست میآورد و معمولاً با هدف اقتصادی از آن برای فریب یا ارتکاب جرم استفاده میکند، جعل هویت سایبری گفته میشود. ساخت حساب جعلی به نام فرد دیگری، استفاده از نام و عکس یک فرد مشهور برای دریافت پول، جا زدن خود به جای پلیس، بانک یا مقام دولتی، استفاده از اطلاعات هویتی قربانی برای افتتاح حساب یا دریافت خدمات، تصاحب حساب واقعی فرد و سپس ارتباط با مخاطبان او به نام قربانی و استفاده از صدای مصنوعی یا دیپفیک برای جا زدن خود به جای فرد دیگر، از جمله روشهای مجرمان در جعل هویت است.
از چهرههای مشهور تا مقامهای دولتی؛ هویتها در فضای مجازی جعل میشوند
بررسی پروندههای منتشرشده از سوی پلیس فتا در سالهای ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۵ نشان میدهد که از فوتبالیست و خواننده مشهور تا مدیران مدارس و افسران پلیس با جعل هویت مواجه شدهاند. به گفته رئیس مرکز تشخیص و پیشگیری از جرائم سایبری پلیس فتا، هر سال پروندههایی با موضوع کلاهبرداری، سرقت اطلاعات، شایعهسازی و هتک حیثیت در پی سوءاستفاده مجرمان سایبری از نام و برند افراد مشهور و کسبوکارهای معتبر در شبکههای اجتماعی تشکیل میشود.
در سال ۱۴۰۰، برخی چهرههای هنری، شهروندان، مقامها و نهادهای دولتی، از جمله قوه قضائیه، قربانی جعل هویت شدند. در ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۰، رئیس پلیس فتا تهران بزرگ از پروندهای خبر داد که در آن فردی با ساخت یک حساب کاربری جعلی، از نام و تصاویر یک چهره مطرح هنری استفاده کرده بود. طبق گزارش منتشرشده، صفحه جعلی بیش از ۸۰ هزار دنبالکننده داشت و متهم با سوءاستفاده از جایگاه هنری این فرد و با عنوان کمک به کودکان بیسرپرست، از کاربران درخواست وجه میکرد.
البته بررسی برخی پروندههای پلیس فتا نشان میدهد که جعل هویت همیشه با هدف دریافت پول انجام نمیشود و ممکن است هدف مهاجم، تخریب اعتبار، ایجاد مزاحمت یا آسیبزدن به وجهه اجتماعی قربانی باشد. بر همین اساس، پلیس فتای استان قزوین در سال ۱۴۰۰ از جزئیات پروندهای خبر داد که در آن هویت یک فرد با هدف تخریب شخصیت او جعل شده بود.
جعل هویت مقامات و نهادهای دولتی نیز از دیگر روشهای مورد استفاده مهاجمان است. در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰، رئیس پلیس فتا سیستان و بلوچستان از شناسایی فردی خبر داد که در اینستاگرام با جعل عنوان یکی از رؤسای ادارات استان، اقدام به کلاهبرداری از شهروندان کرده بود. در ۱۲ دی ۱۴۰۰ نیز معاون اجتماعی پلیس فتا درباره کلاهبرداری با جعل عنوان قوه قضائیه هشدار داد. طبق این هشدار، مجرمان با سوءاستفاده از نام و اعتبار قوه قضائیه و استفاده از پیامرسان واتساپ، درصدد کلاهبرداری از شهروندان بودند.
از خیریه و قوه قضائیه تا بانک؛ اعتبار دیگران در خدمت کلاهبرداری
مجرمان حتی از نام مؤسسات و نهادهای خیریه نیز سوءاستفاده میکنند. در یکی از پروندههای پلیس فتا در اردیبهشت ۱۴۰۱، کلاهبرداران سایبری با سوءاستفاده از فضای معنوی عید فطر، شگردهای مختلفی را برای فریب شهروندان و دریافت وجوهات آنها به کار گرفتند. آنها با راهاندازی سایتهای جعلی خیریه یا انتشار پیام در شبکههای اجتماعی، خود را بهعنوان جمعآوریکننده فطریه و کمک به نیازمندان معرفی میکردند. همچنین با جعل نام و تصویر چهرههای شناختهشده یا عناوین سازمانهای رسمی و انتشار تصاویر نیازمندان، اعتماد مردم را جلب و آنها را به واریز وجه به حسابهای شخصی ترغیب میکردند.
در ۲ آبان ۱۴۰۱، رئیس پلیس فتا یزد از پروندهای خبر داد که در آن متهم با دسترسی به شبکههای اجتماعی افراد، هویت آنها را جعل و از دوستان و آشنایانشان درخواست پول میکرد. جعل عنوان کارمند بانک، صرافی معتبر و خیر مدرسهساز از دیگر پروندههای سال ۱۴۰۱ است.
در ۲۹ تیر ۱۴۰۱، رئیس پلیس فتا کرمان از کشف یک پرونده کلاهبرداری تلفنی با جعل عنوان کارمند بانک خبر داد. در این پرونده، فرد کلاهبردار با معرفی خود بهعنوان کارمند بانک، قربانی را فریب داده و در نهایت به حساب بانکی او دسترسی پیدا کرده بود. خسارت این پرونده ۳۶۰ میلیون ریال اعلام شد.
در ۲۱ آذر ۱۴۰۱، رئیس پلیس فتا تهران بزرگ از دستگیری دو نفر خبر داد که با جعل عنوان یک صرافی معروف در شبکههای اجتماعی اقدام به کلاهبرداری میکردند. متهمان صفحهای در اینستاگرام ایجاد کرده بودند که ظاهری مشابه یک صرافی واقعی داشت. یکی از قربانیان نیز پس از مشاهده این صفحه، ۲ میلیارد ریال برای تبدیل و انتقال ارز به حساب آنها واریز کرده بود.
در ۱۰ دی ۱۴۰۱، رئیس پلیس فتا تهران از دستگیری فردی خبر داد که با جعل هویت یک خیر مدرسهساز، صفحهای در اینستاگرام راهاندازی کرده و از کاربران پول دریافت میکرد. طبق گزارش، چند شهروند با مشاهده صفحهای که از نام و تصاویر خیر واقعی استفاده میکرد، تصور کرده بودند با همان فرد طرف هستند و به این حساب پول پرداخت کرده بودند.
در اواخر سال ۱۴۰۱، رئیس پلیس فتای تهران بزرگ از دستگیری فردی خبر داد که با جعل هویت چند فرد مشهور در اینستاگرام از شهروندان کلاهبرداری میکرد. متهم نام و تصویر صفحه را هر بار به یکی از افراد مشهور تغییر میداد و با استفاده از تصاویر آرشیوی آنها، با عناوینی مانند جمعآوری کمک برای نیازمندان از کاربران وجه دریافت میکرد. در تحقیقات، متهم به جعل هویت چند فرد مشهور و دریافت وجه از حدود ۲۰ نفر اعتراف کرد.
جعل هویت وارد کسبوکارها شد
در سال ۱۴۰۲ نیز جعل عنوان یک صرافی معتبر که منجر به کلاهبرداری از ۱۲ نفر شد، تکرار شد. در این پرونده، شاکی پس از جستوجوی اینترنتی با صفحهای مواجه شد و برای انتقال ارز، ۲ میلیارد ریال به حساب اعلامشده واریز کرد، اما پس از پرداخت، پاسخی دریافت نکرد. بررسی پلیس نشان داد که این صفحه جعلی بوده و در نهایت متهم به کلاهبرداری از ۱۲ نفر و حدود ۱۰ میلیارد ریال اعتراف کرد.
در ۱۳ اسفند ۱۴۰۲، رئیس پلیس فتا پایتخت از دستگیری فردی خبر داد که با جعل هویتهای مختلف و خرید چک از شهروندان کلاهبرداری میکرد. میزان کلاهبرداری در این پرونده بیش از ۴۰ میلیارد تومان اعلام شد.
۴۰۰ هزار دنبالکننده برای یک صفحه جعلی
جعل هویت یک خواننده سرشناس نیز از پروندههای جنجالی پلیس فتا در اردیبهشت ۱۴۰۳ بود. بر اساس اعلام پلیس، فردی با جعل هویت یک خواننده مطرح، صفحهای تقلبی در اینستاگرام با بیش از ۴۰۰ هزار دنبالکننده ایجاد کرده و از کاربران کلاهبرداری میکرد. او با استفاده از نام و تصاویر آرشیوی خواننده و با ادعای کمک به افراد بیبضاعت، از کاربران وجه دریافت میکرد.
در آبان همان سال نیز هویت یک فوتبالیست مطرح در اینستاگرام جعل شد. طبق اعلام پلیس، این صفحه بیش از ۱۳۰ هزار دنبالکننده داشت و متهم با استفاده از تصاویر آرشیوی فوتبالیست و با شگرد «کمک به افراد بیبضاعت» از کاربران پول میگرفت.
جعل هویت از چهرههای مشهور به مدیران مدارس رسید
مجرمان در سال ۱۴۰۴ نیز با جعل هویت بازیگران و چهرههای شناختهشده، سوءاستفاده از عنوان مدیران مدارس و مسئولان آموزشی و معرفی خود بهعنوان پشتیبان پلتفرمها، از اعتماد کاربران برای دریافت پول، اطلاعات شخصی و کدهای احراز هویت استفاده کردند.
برای مثال، در فروردین ۱۴۰۴، پلیس فتا تهران از دستگیری فردی خبر داد که با جعل هویت یک بازیگر تئاتر، صفحهای در اینستاگرام ساخته بود و با تبلیغ برگزاری کلاسهای استعدادیابی، از علاقهمندان به بازیگری پول میگرفت.
معاون فرهنگی و اجتماعی پلیس فتا نیز در مرداد ۱۴۰۴ هشدار داد که مجرمان با ایجاد حسابهای جعلی به نام مدیر، معاون یا مسئول مدرسه یا حتی با دسترسی غیرمجاز به حساب واقعی آنها، در شاد، ایتا، روبیکا، تلگرام، واتساپ و اینستاگرام با والدین ارتباط میگیرند.
در شهریور ۱۴۰۴، پلیس فتا تهران از دستگیری فردی خبر داد که با ساخت صفحهای تقلبی در اینستاگرام و جعل هویت یک بازیگر سینما، به بهانه حمایت از حیوانات کلاهبرداری کرده بود.
جعل عنوان پشتیبان پلتفرمها و مدیران آموزشوپرورش نیز از دیگر پروندههای جعل هویت در سال ۱۴۰۴ است. در جریان دستگیری یک باند پنجنفره در تهران که خود را پشتیبان روبیکا، شاد و ایتا معرفی میکردند، مجرمان با دریافت کد تأیید و ورود به تلگرام قربانی، از هویت او برای کلاهبرداری استفاده میکردند.
در آبان همان سال نیز پلیس فتا درباره شگرد دیگری هشدار داد که در آن مجرمان خود را مدیر آموزشوپرورش، ناظم یا مدیرکل معرفی میکنند، کد احراز هویت میگیرند و پس از دسترسی به حساب، از مخاطبان قربانی درخواست وجه یا کمک مالی میکنند.
از ابتدای سال ۱۴۰۵ تاکنون، پلیس فتا گزارشی درباره جعل هویت منتشر نکرده است. در مجموع، مرور پروندههای پلیس فتا در سالهای گذشته نشان میدهد که جعل هویت در فضای مجازی از یک صفحه جعلی با نام و تصویر افراد مشهور، به شگردی پیچیدهتر برای سرقت اطلاعات، تصاحب حساب و کلاهبرداری از شبکه ارتباطی قربانیان تبدیل شده است.
در این میان، مجرمان با سوءاستفاده از اعتماد، از سرمایه اجتماعی چهرههای مشهور، اعتبار نهادهای رسمی، اعتماد والدین به مدیران مدارس و حتی عنوان پشتیبان پلتفرمها برای فریب کاربران استفاده کردهاند.
