گسترش سریع اینترنت اشیا (IoT) در سال‌های اخیر، شیوه فعالیت سازمان‌ها، صنایع و زیرساخت‌های حیاتی را تغییر داده است. از تجهیزات صنعتی و سامانه‌های کنترل گرفته تا دوربین‌های هوشمند، تجهیزات پزشکی و حسگرهای متصل، میلیاردها دستگاه اکنون به شبکه‌های ارتباطی متصل هستند. با این حال، افزایش تعداد این تجهیزات هم‌زمان با رشد تهدیدات سایبری، اینترنت اشیا را به یکی از مهم‌ترین چالش‌های امنیت سایبری در جهان تبدیل کرده است.

در حالی که سازمان‌ها برای افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌ها و هوشمندسازی فرایندها به سمت استفاده گسترده‌تر از تجهیزات متصل حرکت می‌کنند، بسیاری از این دستگاه‌ها با ضعف‌های امنیتی همراه هستند؛ ضعف‌هایی که می‌توانند به مهاجمان اجازه دهند از یک تجهیز ساده به‌عنوان نقطه ورود به شبکه‌های حساس سازمانی استفاده کنند.

بر اساس هشدارهای نهادهای امنیتی بین‌المللی، امنیت اینترنت اشیا دیگر موضوعی محدود به حفاظت از دستگاه‌ها نیست، بلکه به یکی از مؤلفه‌های اصلی امنیت سایبری سازمان‌ها تبدیل شده است. مؤسسه ملی استاندارد و فناوری آمریکا (NIST) در دستورالعمل‌های امنیتی خود تأکید کرده است که تجهیزات IoT باید از مرحله طراحی، خرید و استقرار، تحت الزامات امنیتی قرار گیرند و سازمان‌ها باید توانایی شناسایی، مدیریت و پایش این دارایی‌ها را داشته باشند.

رشد IoT و گسترش سطح حمله سایبری

افزایش تعداد دستگاه‌های متصل، به معنای افزایش نقاطی است که مهاجمان می‌توانند برای نفوذ به یک شبکه مورد بررسی قرار دهند. هر تجهیز IoT، از یک حسگر صنعتی گرفته تا یک دوربین تحت شبکه، می‌تواند در صورت پیکربندی نادرست یا وجود آسیب‌پذیری، به یک مسیر نفوذ تبدیل شود.

برخلاف سامانه‌های سنتی فناوری اطلاعات که معمولاً تحت سیاست‌های امنیتی مشخصی مدیریت می‌شوند، بسیاری از تجهیزات اینترنت اشیا با محدودیت‌های سخت‌افزاری، سیستم‌عامل‌های قدیمی، گذرواژه‌های پیش‌فرض یا نبود امکان به‌روزرسانی امنیتی مواجه هستند.

همین ویژگی‌ها باعث شده است مهاجمان سایبری توجه بیشتری به این تجهیزات داشته باشند. در بسیاری از حملات، هدف اصلی مهاجم خود دستگاه IoT نیست، بلکه استفاده از آن برای ورود به شبکه داخلی، حرکت جانبی در زیرساخت و دستیابی به سامانه‌های حساس‌تر است.

تجهیزات IoT؛ نقطه آغاز نفوذ مهاجمان

یکی از مهم‌ترین تغییرات در تهدیدات سایبری، تبدیل شدن تجهیزات اینترنت اشیا به «نقطه جهش» برای حملات پیچیده‌تر است. مهاجمان می‌توانند با سوءاستفاده از یک دستگاه آسیب‌پذیر، به محیط داخلی سازمان دسترسی پیدا کنند و سپس حمله را به بخش‌های مهم‌تر شبکه گسترش دهند.

برای مثال، یک تجهیز نظارتی متصل، یک کنترلر صنعتی یا یک حسگر هوشمند که به‌درستی ایمن نشده باشد، می‌تواند امکان دسترسی غیرمجاز به شبکه‌ای را فراهم کند که میزبان اطلاعات حساس یا سامانه‌های عملیاتی است.

این موضوع در محیط‌های صنعتی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا ورود تجهیزات IoT به حوزه فناوری عملیاتی (OT) باعث شده است مرز میان فضای سایبری و فرایندهای فیزیکی کاهش پیدا کند. در چنین شرایطی، یک حمله سایبری می‌تواند علاوه بر از دست رفتن داده‌ها، باعث توقف تولید، اختلال در خدمات یا آسیب به زیرساخت‌های حیاتی شود. 

حملات منع سرویس توزیع‌شده (DDoS)

یکی از شناخته‌شده‌ترین سوءاستفاده‌ها از تجهیزات IoT، استفاده از آن‌ها برای اجرای حملات DDoS است. مهاجمان با آلوده کردن تعداد زیادی دستگاه متصل، شبکه‌ای از تجهیزات تحت کنترل خود ایجاد می‌کنند و از آن برای ارسال حجم عظیمی از درخواست‌ها به سمت اهداف مشخص استفاده می‌کنند.

حملات گسترده مبتنی بر تجهیزات IoT نشان داده‌اند که حتی دستگاه‌هایی با توان پردازشی محدود نیز می‌توانند در مقیاس وسیع به تهدیدی برای سرویس‌های آنلاین و زیرساخت‌های دیجیتال تبدیل شوند.

باج‌افزار و حملات علیه زیرساخت‌های عملیاتی

در سال‌های اخیر، مهاجمان سایبری بیش از گذشته به دنبال اختلال در عملیات سازمان‌ها هستند. در این میان، تجهیزات متصل در محیط‌های صنعتی می‌توانند به هدفی برای حملات باج‌افزاری تبدیل شوند.

باج‌افزارهای عملیاتی دیگر تنها به دنبال رمزگذاری فایل‌ها نیستند، بلکه می‌توانند فرایندهای تولید، سامانه‌های کنترل صنعتی و خدمات حیاتی را مختل کنند. به همین دلیل، امنیت IoT ارتباط مستقیمی با تداوم کسب‌وکار و تاب‌آوری سایبری سازمان‌ها پیدا کرده است.

مهم‌ترین ضعف‌های امنیتی تجهیزات IoT

با وجود نقش مهم اینترنت اشیا در توسعه فناوری‌های هوشمند، بسیاری از تجهیزات متصل همچنان با چالش‌های امنیتی جدی مواجه هستند. مهم‌ترین ضعف‌ها عبارت‌اند از:

• نبود مدیریت مناسب هویت و دسترسی: استفاده از گذرواژه‌های پیش‌فرض یا کنترل ضعیف دسترسی‌ها، یکی از مسیرهای رایج نفوذ به تجهیزات IoT است.
• نبود به‌روزرسانی امنیتی منظم: بسیاری از تجهیزات قدیمی امکان دریافت وصله‌های امنیتی را ندارند یا فرایند به‌روزرسانی آن‌ها پیچیده است.
• نبود دید کامل نسبت به دارایی‌ها: سازمان‌ها در بسیاری از موارد نمی‌دانند چه تعداد تجهیز متصل در شبکه آن‌ها فعال است و وضعیت امنیتی هرکدام چگونه است.
• تنوع استانداردها و پروتکل‌ها: گستردگی فناوری‌های مورد استفاده در IoT، ایجاد یک چارچوب امنیتی یکپارچه را دشوار کرده است.

راهکارهای افزایش امنیت اینترنت اشیا

برای کاهش تهدیدات ناشی از تجهیزات متصل، سازمان‌ها باید امنیت IoT را بخشی از راهبرد جامع امنیت سایبری خود قرار دهند. برخی از مهم‌ترین اقدامات در این زمینه عبارت‌اند از:

استفاده از معماری اعتماد صفر (Zero Trust): در مدل اعتماد صفر، هیچ دستگاه یا کاربری تنها به دلیل قرار داشتن در شبکه سازمانی قابل اعتماد نیست. هر اتصال باید احراز هویت شده و سطح دسترسی آن به‌صورت مستمر بررسی شود.

مدیریت و شناسایی دارایی‌ها:  سازمان‌ها باید فهرست دقیقی از تمام تجهیزات متصل خود ایجاد کنند و اطلاعاتی مانند نوع دستگاه، نسخه نرم‌افزار، وضعیت امنیتی و سطح دسترسی آن‌ها را ثبت و پایش کنند.

تفکیک شبکه‌ها: جداسازی تجهیزات IoT از شبکه‌های حساس سازمانی می‌تواند دامنه انتشار حملات را کاهش دهد. استفاده از روش‌هایی مانند Micro-segmentation کمک می‌کند در صورت نفوذ به یک دستگاه، مهاجم نتواند به‌سادگی در کل شبکه حرکت کند.

امنیت در طراحی (Secure-by-Design): تولیدکنندگان تجهیزات IoT باید امنیت را از مرحله طراحی محصول در نظر بگیرند. استفاده از رمزنگاری، امکان به‌روزرسانی امن، مدیریت هویت دستگاه و حذف تنظیمات ناامن پیش‌فرض، از مهم‌ترین الزامات امنیتی در طراحی تجهیزات متصل است.

امنیت IoT؛ بخشی از تاب‌آوری سایبری سازمان‌ها: با افزایش وابستگی سازمان‌ها به تجهیزات متصل، امنیت اینترنت اشیا به یکی از پایه‌های اصلی تاب‌آوری سایبری تبدیل شده است. سازمان‌ها دیگر نمی‌توانند IoT را تنها به‌عنوان یک فناوری عملیاتی در نظر بگیرند؛ بلکه باید آن را بخشی از سطح حمله سایبری خود مدیریت کنند.

برنامه‌های مدیریت تداوم کسب‌وکار (BCMS)، برنامه‌های واکنش به حادثه و طرح‌های بازیابی بحران باید تهدیدات مرتبط با تجهیزات IoT را نیز در نظر بگیرند. زیرا یک حمله موفق علیه این تجهیزات می‌تواند زمان بازیابی خدمات را افزایش داده و خسارت‌های عملیاتی گسترده‌ای ایجاد کند.

تبدیل اینترنت اشیا به بخشی از راهبرد کلان امنیت سایبری

اینترنت اشیا در حال تبدیل شدن به یکی از مهم‌ترین اجزای زیرساخت‌های دیجیتال جهان است، اما همین وابستگی گسترده، آن را به هدفی جذاب برای مهاجمان سایبری تبدیل کرده است.

تجهیزات متصل می‌توانند از یک ابزار افزایش بهره‌وری به یک نقطه ضعف امنیتی تبدیل شوند؛ به‌ویژه زمانی که بدون مدیریت دارایی، پایش مستمر و کنترل‌های امنیتی مناسب در شبکه سازمانی مستقر شوند.

در سال‌های پیش رو، سازمان‌هایی موفق خواهند بود که امنیت اینترنت اشیا را نه به‌عنوان یک مسئله فنی محدود، بلکه به‌عنوان بخشی از راهبرد کلان امنیت سایبری و تاب‌آوری سازمانی خود مدیریت کنند.