اختلال هم‌زمان ChatGPT، Claude و Grok در روز معرفی GPT-6 Astra؛ پشت پرده چه بود؟

اختلال تقریباً هم‌زمان در سرویس‌های OpenAI، Anthropic و xAI، روز پنج‌شنبه توجه کاربران و رسانه‌های فناوری را به خود جلب کرد؛ اتفاقی که هم‌زمان با معرفی GPT-6 Astra، جدیدترین و قدرتمندترین مدل هوش مصنوعی OpenAI رخ داد. اگرچه هنوز ارتباطی میان این دو رویداد تأیید نشده است، این هم‌زمانی پرسش‌هایی را درباره علت این قطعی گسترده سرویس‌های هوش مصنوعی ایجاد کرده است.

صبح پنج‌شنبه ۳ سپتامبر، سه چت‌بات بزرگ هوش مصنوعی یعنی ChatGPT، Claude و Grok تقریباً در یک بازه زمانی با اختلال مواجه شدند. هم‌زمانی این اتفاق از همان ابتدا این احتمال را مطرح کرد که شاید یک عامل مشترک زیرساختی، ارائه‌دهنده خدمات ابری یا سرویس شخص ثالث در بروز این اختلال نقش داشته باشد؛ احتمالی که تاکنون هیچ‌یک از شرکت‌های درگیر آن را تأیید نکرده‌اند.

بر اساس گزارش وایرد، اختلال در سرویس‌های Anthropic زودتر از دو شرکت دیگر آغاز شد. این شرکت ساعت ۶:۲۳ صبح به وقت اقیانوس آرام از بروز «اختلال جزئی» و افزایش خطا در برخی مدل‌های Claude خبر داد.

Anthropic پس از مدتی اعلام کرد علت مشکل را شناسایی کرده و راهکار رفع آن را اجرا کرده است. این شرکت در نهایت حدود ساعت ۹:۱۶ صبح وضعیت را برطرف‌شده اعلام کرد.

Grok، چت‌بات متعلق به xAI، نیز از ساعت ۶:۳۰ صبح با اختلال مواجه شد و این مشکل تمامی پلتفرم‌ها و سرویس‌های آن را تحت تأثیر قرار داد. برخلاف Anthropic و OpenAI، دلیل اختلال Grok مشخص‌تر بود. شرکت SpaceX اعلام کرد مشکل ایجادشده به دلیل اختلال در مرکز پردازشی این شرکت در ممفیس رخ داده است. سرویس Grok در نهایت حدود ساعت ۱۰:۰۵ صبح به وضعیت عادی بازگشت.

OpenAI نیز کمی بعد با اختلال مواجه شد. طبق اعلام این شرکت، از حدود ساعت ۷:۴۳ صبح، یک «خطای مسیریابی» باعث شد ChatGPT و Codex برای بخشی از کاربران در پلتفرم‌های مختلف از دسترس خارج شوند. OpenAI اعلام کرد حدود ۳۴ دقیقه بعد، راه‌حل مشکل اجرا شده و وضعیت سرویس‌ها به‌تدریج به حالت عادی بازگشته است.

اختلال‌ها در همان روزی رخ داد که Astra معرفی شد

آنچه این اتفاق را قابل‌توجه‌تر می‌کند، هم‌زمانی آن با معرفی GPT-6 Astra است؛ مدل جدیدی که OpenAI آن را یکی از مهم‌ترین محصولات خود در مسیر توسعه نسل تازه‌ای از هوش مصنوعی معرفی کرده است.

OpenAI در ۳ سپتامبر از Astra رونمایی کرد و اعلام کرد این مدل برای انجام کارهای پیچیده و چندمرحله‌ای طراحی شده است؛ از برنامه‌نویسی و تحقیقات گرفته تا استفاده از رایانه، مرور وب و انجام وظایف حرفه‌ای که نیازمند دنبال کردن چند مرحله و تصمیم‌گیری در طول انجام یک فرایند هستند.

بر اساس اعلام OpenAI، Astra می‌تواند در حین انجام یک وظیفه، دستورالعمل‌های جدید کاربر را دریافت کند و مسیر اجرای کار را تغییر دهد. این مدل همچنین برای تولید و کار با اسناد، صفحات گسترده و ارائه‌ها طراحی شده و می‌تواند خود را با تغییر دستورها یا اضافه شدن نیازمندی‌های جدید تطبیق دهد.

به بیان ساده‌تر، Astra قرار نیست فقط به یک پرسش پاسخ دهد یا یک قطعه کد تولید کند. هدف OpenAI توسعه مدلی است که بتواند یک فرایند طولانی‌تر را دنبال کند، در طول انجام کار با تغییر شرایط سازگار شود و مجموعه‌ای از وظایف مرتبط را به‌صورت پیوسته انجام دهد.

Astra؛ مدلی با توانایی‌های «بحرانی» در امنیت سایبری

با این حال، شاید مهم‌ترین ویژگی Astra، توانایی‌های آن در حوزه امنیت سایبری باشد. OpenAI اعلام کرده GPT-6 Astra نخستین مدل این شرکت است که در چارچوب آمادگی امنیتی OpenAI به سطح «Critical» یا بحرانی رسیده است.

به گفته OpenAI، این سطح از توانمندی به این معناست که مدل، در صورت دسترسی به ابزارها و محیط مناسب، می‌تواند آسیب‌پذیری‌های ناشناخته را شناسایی کند و در برخی سناریوها مسیرهایی برای بهره‌برداری از ضعف‌های امنیتی در سیستم‌های محافظت‌شده پیدا کند. همین موضوع باعث شده OpenAI هم‌زمان با عرضه Astra، لایه‌های نظارتی و حفاظتی بیشتری برای جلوگیری از استفاده مخرب یا اقدام ناخواسته مدل در نظر بگیرد.

از جمله این سازوکارها می‌توان به نظارت بیشتر بر فعالیت عامل‌های هوش مصنوعی اشاره کرد. OpenAI اعلام کرده در صورتی که سیستم‌های نظارتی تشخیص دهند یک عامل هوش مصنوعی ممکن است دستور کاربر را به‌درستی تفسیر نکرده باشد، گفت‌وگو یا فرایند انجام کار می‌تواند به‌طور موقت متوقف شود تا کاربر وضعیت را بررسی کند.

Astra هنگام معرفی به‌صورت محدود در اختیار برخی سازمان‌ها قرار گرفت و OpenAI اعلام کرد دسترسی گسترده‌تر به آن به‌تدریج فراهم خواهد شد. این مدل همچنین قرار است از طریق API و برخی زیرساخت‌های ابری در دسترس کاربران و سازمان‌ها قرار بگیرد.

یک هم‌زمانی عجیب، بدون پاسخ روشن

با وجود جذابیت این هم‌زمانی، هنوز هیچ مدرکی وجود ندارد که اختلال ChatGPT، Claude و Grok را به رونمایی از Astra مرتبط کند. OpenAI علت مشکل خود را یک خطای مسیریابی اعلام کرده، xAI اختلال را به مرکز پردازشی ممفیس نسبت داده و Anthropic نیز بدون ارائه جزئیات بیشتر از شناسایی و رفع مشکل خبر داده است.

از سوی دیگر، گزارش WIRED نشان می‌دهد بازیگران بزرگی مانند Cloudflare، Amazon Web Services و Microsoft Azure نیز در همان روز اختلال گسترده‌ای را ثبت نکرده بودند؛ موضوعی که فرضیه وجود یک قطعی عمومی در زیرساخت اینترنت یا سرویس‌های ابری را با تردید مواجه می‌کند.

در نتیجه، در حال حاضر تنها چیزی که می‌توان با قطعیت گفت این است که سه سرویس بزرگ هوش مصنوعی تقریباً هم‌زمان از دسترس خارج شدند؛ اتفاقی کم‌سابقه که درست در روز معرفی یکی از مهم‌ترین مدل‌های جدید OpenAI رخ داد.

اینکه این دو رویداد تنها یک هم‌زمانی بوده‌اند یا پشت پرده اختلال‌ها عامل مشترک دیگری وجود داشته، هنوز مشخص نیست. با این حال، ماجرا بار دیگر نشان داد که با وجود رقابت شدید میان شرکت‌های سازنده هوش مصنوعی، زیرساخت‌هایی که این مدل‌های عظیم بر آن‌ها تکیه دارند، ممکن است آسیب‌پذیری‌ها و وابستگی‌هایی داشته باشند که اختلال در آن‌ها می‌تواند به‌طور هم‌زمان چند سرویس بزرگ را تحت تأثیر قرار دهد.