پلتفرمهای آنلاین طلا زیر ذرهبین پلیس فتا؛ از ۵۰۸ پرونده تا خالیفروشی
۵۰۸ پرونده کلاهبرداری و هشت حمله سایبری به پلتفرمهای آنلاین طلا؛ بررسی نقش پلیس فتا، خالیفروشی، امنیت سکوها و ضرورت نظارت هوشمند بر بازار طلای آنلاین.
۵۰۸ پرونده؛ وقتی امنیت سکو به مسئله پلیس تبدیل شد
هفته گذشته، معاون پلیس فتا از آمار پروندهها و حملات سایبری مرتبط با پلتفرمهای آنلاین خبر داد؛ اظهاراتی که از یک سو، نگرانیهای امنیتی درباره فعالیت این پلتفرمها را آشکار کرد و از سوی دیگر، احتمال تشدید نظارتهای امنیتی و محدودیتها بر فعالیت پلتفرمها و نگاه امنیتی و محدودکننده به خریدوفروش آنلاین طلا را افزایش داد.
بر اساس اعلام پلیس فتا، طی سه سال گذشته ۵۰۸ پرونده کلاهبرداری مرتبط با پلتفرمهای آنلاین طلا تشکیل شده است و حدود ۳۰ پلتفرم طلا نیز هدف هشت حمله سایبری قرار گرفتهاند. بررسیهای پلیس فتا درباره حملات و جرائم سایبری مرتبط با پلتفرمهای طلا نشان میدهد که عمده این حملات و جرائم به دلیل رعایتنکردن اصول ابتدایی امنیت رخ داده است. تا جایی که شش مورد از ۳۰ حمله سایبری به پلتفرمها و کلاهبرداریهای مرتبط با آنها ناشی از ضعفهای ابتدایی امنیتی همچون استفاده از رمز عبور ضعیف، ذخیرهکردن رمز عبور روی مرورگر، پیکربندیهای نامناسب، قرارگرفتن سرویسهای حساس در معرض اینترنت و نداشتن احراز هویت چندمرحلهای روی سرویسهای حیاتی بوده است.
معاون پلیس فتا همچنین از جمعآوری یک پلتفرم به دلیل حدود ۲۰۰ هزار مورد خالیفروشی و ناتوانی در ایفای تعهدات مالی خبر داده است. بررسی جزئیات این اظهارات نشان میدهد فعالیت پلتفرم مورد اشاره مدتهاست در بازار خریدوفروش آنلاین طلا متوقف شده است. بنابراین، عدد اعلامشده در این اظهارات مربوط به یک پرونده مشخص و مربوط به گذشته است و نمیتوان آن را به عملکرد یا وضعیت فعلی سایر پلتفرمهای فعال تعمیم داد.
وقتی پلیس فتا وارد بازار طلای آنلاین شد
این اولین بار نیست که پلیس فتا نسبت به فعالیت آنلاین طلا حساس شده است. ابتدای زمستان ۱۴۰۳، پلیس فتا به ساماندهی فروش آنلاین طلای آبشده ورود کرد. رئیس پلیس فتا فراجا در آن زمان اعلام کرد ساماندهی فروش طلای آبشده در فضای مجازی با همکاری پلیس و نهادهای دولتی در دستور کار قرار گرفته است.
در این طرح، موضوع اعتبارسنجی فروشندگان، پشتوانه مالی و بانکی و جلوگیری از سوءاستفاده و تخلف مطرح شده بود. ورود پلیس فتا به این حوزه صرفاً به نظارت محدود نشده، بلکه در تدوین ضوابط معاملات آنلاین طلا هم مشارکت داشته است.
البته، پلیس فتا در این مدت صرفاً به رصد لحظهای فعالیت پلتفرمهای طلا اکتفا نکرده، بلکه هشدارهایی درباره تبلیغات جعلی و آگهیهای فروش طلا در دیوار و شیپور هم منتشر کرده است. کلاهبرداری مرتبط با آگهیهای فروش طلا به این شکل است که مجرم آگهی فروش طلا را پیدا میکند، خود را خریدار معرفی میکند و مبلغ معامله را از یک حساب دیگر که احتمالاً با هک یا سرقت به دست آمده، برای فروشنده میفرستد. در نتیجه، فروشنده ممکن است با مسدودشدن حساب خود به دلیل دریافت وجه غیرقانونی مواجه شود؛ در حالی که طلا را نیز تحویل داده است.
تأییدیه امنیتی؛ شرط ادامه فعالیت سکوها
در سال ۱۴۰۴، نگاه پلیس فتا به پلتفرمهای آنلاین طلا از سطح هشدار و ارزیابی امنیتی فراتر رفت و به بخشی از سازوکار نظارت و احراز صلاحیت سکوها تبدیل شد. همزمان با شروع جنگ تجاوزکارانه اسرائیل به ایران در بیستوسوم خردادماه، بانک مرکزی درگاه پرداخت پلتفرمهای طلا را مسدود کرد و پس از ۳۳ روز محدودیت، با شروطی فعال شد.
یکی از این شروط، دریافت تأییدیه امنیتی از پلیس فتا بود. در کنار تأییدیه امنیتی، سکوها باید طلای فروختهشده را بهصورت واقعی ذخیره میکردند، میان کیف پول کاربران و حساب بانکی سکو تطابق ایجاد میکردند، معاملات را در سامانه جامع تجارت ثبت میکردند و تعهدات ریالی خود را حداکثر ظرف ۴۸ ساعت تسویه میکردند.
در سال ۱۴۰۲، پلیس فتا همچنین در فرایند ارزیابی کلی سکوها نقش جدیتری پیدا کرد؛ تا جایی که پس از مسدودی درگاهها، رئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی اعلام کرد سکوهای دارای مجوز مجدداً بازرسی خواهند شد و در این بازرسی، میزان دارایی و تعهدات سکو و میزان طلای ذخیرهشده در بانک کارگشایی از سوی نهادهای ناظر، از جمله پلیس فتا، بررسی میشود.
خالیفروشی؛ نگرانی جدی نهادهای نظارتی
مسئله خالیفروشی و فروش طلا بدون پشتوانه واقعی در کنار امنیت سایبری پلتفرمهای طلا همواره یکی از نگرانیهای جدی نهادهای نظارتی بوده است. عدم هوشمندسازی نظارتها بر این نگرانی افزوده و باعث شده است صدور مجوز رسمی برای سکوهای فروش آنلاین طلا دوباره متوقف شود.
طبق اعلام مسئولان مرتبط، بیش از ۲۰۰ درخواست مجوز در صف بررسی باقی مانده و تا راهاندازی سامانه ناظر بانک مرکزی، وضعیت نامشخص خواهد ماند. در غیاب سامانه هوشمند نظارتی، بخش بزرگی از بازار همچنان با روشهای دستی رصد میشود؛ روشی که هم کندتر است و هم پوشش کامل تراکنشها را دشوار میکند. این در حالی است که طبق شروط بانک مرکزی، پلتفرمی که پشتوانه طلای فیزیکی نداشته باشد، امکان فعالیت ندارد.
با این حال، بر اساس اعلام مشاور معاون ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز، در دولت سیاستهایی برای حوزه طلای آنلاین تدوین و تصویب شده و این فرایند بیش از ۲ تا ۳ سال است که در حال پیگیری است. در همین راستا، سامانه ناظر که در بند ۷ ماده یک دستورالعمل اجرایی خریدوفروش طلا و نقره بهصورت آنلاین پیشبینی شده، در دستور کار قرار گرفت.
طبق اعلام ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز، در یک ماه گذشته بیش از ۳ یا ۴ مرتبه با مدیرکل نظامهای پرداخت بانک مرکزی و مدیرکل ارزی بانک مرکزی تماس گرفته و موضوع راهاندازی سامانه را پیگیری کردهایم و حتی هشدار داده شد که اگر سامانه در موعد مقرر راهاندازی و بستر اتصال سکوهای خریدوفروش اینترنتی طلا و نقره فراهم نشود، موضوع به دادستانی کل کشور اعلام و علیه مسئولان مربوطه اعلام جرم خواهد شد.
تجربه سه سال اخیر نشان میدهد که چالش پلتفرمهای آنلاین طلا فقط کلاهبرداری و حملات سایبری نیست. امنیت زیرساخت، حفاظت از اطلاعات و دارایی کاربران، احراز هویت، پشتوانه واقعی طلا و توانایی سکوها در ایفای تعهدات مالی، همگی به حلقههای زنجیره اعتماد در این بازار تبدیل شدهاند. در چنین شرایطی، حرکت نظارت از شیوههای دستی و موردی به سمت نظارت هوشمند و برخط میتواند تعیینکننده باشد؛ چراکه بدون امکان راستیآزمایی مستمر موجودی طلا، تراکنشها و تعهدات سکوها، صرف صدور مجوز یا تأییدیه امنیتی نمیتواند بهتنهایی تضمینکننده امنیت و اعتماد در بازار طلای آنلاین باشد.
