افشای اسناد داخلی شرکت متا  نشان می‌دهد غول فناوری متا در حال توسعه قابلیتی با نام NameTag برای عینک‌های هوشمند خود بوده است؛ قابلیتی که می‌تواند افراد حاضر در میدان دید کاربر را شناسایی کرده و اطلاعات آن‌ها را نمایش دهد. هرچند متا وجود چنین قابلیتی را رد کرده و بخشی از کدهای مرتبط را از اپلیکیشن خود حذف کرده است، گزارش‌های منتشرشده از سوی رسانه‌های تخصصی نگرانی‌های گسترده‌ای درباره آینده حریم خصوصی، نظارت دیجیتال و استفاده عمومی از فناوری تشخیص چهره ایجاد کرده‌اند.

قابلیت تشخیص چهره در عینک‌های هوشمند متا؛ فناوری جدید یا تهدیدی برای حریم خصوصی؟

بازار عینک‌های هوشمند بار دیگر به یکی از مهم‌ترین میدان‌های رقابت شرکت‌های بزرگ فناوری تبدیل شده است. پس از شکست پروژه Google Glass در سال ۲۰۱۲، بسیاری تصور می‌کردند ایده عینک‌های هوشمند برای همیشه کنار گذاشته شده است؛ اما پیشرفت هوش مصنوعی، کوچک‌تر شدن سخت‌افزارها و افزایش توان پردازشی باعث شده‌اند شرکت‌هایی مانند متا، اپل و اسنپ دوباره به این حوزه بازگردند.

در حال حاضر، همکاری متا و Ray-Ban موفق‌ترین محصول این بازار محسوب می‌شود و تنها در سال ۲۰۲۵ بیش از هفت میلیون دستگاه از نسل جدید این عینک‌ها به فروش رسیده است. با این حال، موفقیت تجاری این محصول اکنون تحت‌الشعاع افشای اطلاعاتی قرار گرفته است که از توسعه قابلیتی برای تشخیص چهره خبر می‌دهد؛ قابلیتی که منتقدان آن را یکی از بزرگ‌ترین تهدیدهای حریم خصوصی در سال‌های اخیر می‌دانند.

عینک‌های هوشمند Meta چه قابلیت‌هایی دارند؟

متا نخستین همکاری خود با Ray-Ban را در سال ۲۰۲۱ آغاز کرد و سپس نسل‌های جدید این محصول را عرضه کرد. جدیدترین مدل که در سال ۲۰۲۵ معرفی شد، بیش از آنکه یک ابزار واقعیت مجازی باشد، به‌عنوان یک دستیار هوش مصنوعی برای استفاده روزمره طراحی شده است.

این عینک‌ها امکانات متنوعی را در اختیار کاربران قرار می‌دهند که از جمله آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

·      ثبت عکس و ویدئو از زاویه دید کاربر

·      پخش موسیقی و پادکست

·      برقراری تماس تلفنی

·      ارسال و دریافت پیام با فرمان صوتی

·      ترجمه هم‌زمان مکالمات

·      تبدیل گفتار به متن

·      خواندن اعلان‌ها

·      ثبت یادداشت صوتی

·      مسیریابی صوتی

·      پاسخ به پرسش‌های کاربر درباره محیط اطراف با کمک هوش مصنوعی

تمام تصاویر، ویدئوها و تنظیمات دستگاه از طریق اپلیکیشن Meta AI با تلفن همراه همگام‌سازی می‌شوند. همین موضوع باعث می‌شود هوش مصنوعی متا بتواند محیط اطراف کاربر را به‌صورت لحظه‌ای تحلیل کند.

پروژه مخفی NameTag؛ تشخیص چهره افراد در خیابان

نقطه آغاز این جنجال‌ها، افشای اسناد داخلی متا در فوریه ۲۰۲۶ بود.

بر اساس این اسناد، متا در حال توسعه قابلیتی با نام NameTag بوده است؛ سیستمی که می‌تواند چهره افراد حاضر در میدان دید دوربین عینک را شناسایی کرده و اطلاعات مرتبط با آن‌ها را در اختیار کاربر قرار دهد.

بر اساس اطلاعات منتشرشده، دو سناریو برای این قابلیت در نظر گرفته شده بود:

·      شناسایی افرادی که در فهرست مخاطبان کاربر در سرویس‌های متا حضور دارند.

·      شناسایی تمامی افرادی که دارای پروفایل عمومی در شبکه‌های اجتماعی متا مانند Facebook و Instagram هستند.

در صورت فعال شدن چنین قابلیتی، تنها یک نگاه به یک فرد کافی بود تا هویت دیجیتال او برای کاربر آشکار شود.

متا چه پاسخی داد؟

پس از انتشار این گزارش‌ها، متا اعلام کرد که هیچ محصولی با قابلیت تشخیص چهره عرضه نکرده و در صورت توسعه چنین قابلیتی، آن را با رعایت ملاحظات حریم خصوصی ارائه خواهد کرد.

اما چند ماه بعد، رسانه Wired گزارش داد بخش بزرگی از کدهای مربوط به NameTag از ابتدای سال ۲۰۲۶ به‌تدریج وارد اپلیکیشن Meta AI شده است؛ اپلیکیشنی که روی بیش از ۵۰ میلیون گوشی هوشمند نصب شده است.

NameTag چگونه کار می‌کند؟

براساس بررسی‌های انجام‌شده، این سامانه بر پایه سه مدل هوش مصنوعی فعالیت می‌کند:

·      تشخیص چهره افراد در تصویر دوربین

·      جداسازی و برش تصویر صورت

·      تبدیل چهره به شناسه بیومتریک منحصر‌به‌فرد

پس از تولید این شناسه، سیستم آن را با پایگاه داده‌ای از اطلاعات بیومتریک ذخیره‌شده روی گوشی کاربر مقایسه می‌کند.

در صورت یافتن تطابق، هویت فرد به کاربر نمایش داده می‌شود.

اما نکته نگران‌کننده اینجاست که حتی اگر فردی شناسایی نشود، تصویر او حذف نمی‌شود؛ بلکه در پوشه‌ای با عنوان Pending ذخیره شده تا احتمالاً در آینده دوباره مورد بررسی قرار گیرد.

قابلیت  «Connections»؛ نامی جدید برای همان فناوری؟

گزارش‌ها نشان می‌دهند بخشی از رابط کاربری مرتبط با NameTag در نسخه ماه مه ۲۰۲۶ اپلیکیشن Meta AI ظاهر شده بود.

در این نسخه، قابلیت موردنظر با نام Connections معرفی شده و هدف آن «کمک به کاربران برای به خاطر سپردن افرادی که ملاقات کرده‌اند» عنوان شده بود.

هرچند این قابلیت هرگز به‌صورت عمومی فعال نشد، وجود کدهای آن باعث شد نگرانی‌ها درباره برنامه‌های آینده متا افزایش یابد.

همکاری متا با شرکت توسعه‌دهنده فناوری‌های پلیسی

چند هفته پس از نخستین افشاگری، گزارش دیگری از Wired منتشر شد که ابعاد تازه‌ای به این ماجرا افزود.

بر اساس این گزارش، متا مجوز استفاده از فناوری تشخیص چهره شرکت Rank One Computing را خریداری کرده است؛ شرکتی که فناوری‌های تشخیص هویت خود را در اختیار نیروهای پلیس و نهادهای امنیتی آمریکا قرار می‌دهد.

این فناوری علاوه بر تشخیص چهره، از قابلیت Liveness Detection نیز برخوردار است؛ قابلیتی که می‌تواند میان یک انسان واقعی و تصویر، ویدئو یا ماسک تمایز قائل شود.

طبق اسناد منتشرشده، این فناوری توانایی مدیریت پایگاه داده‌ای شامل ۱۰ میلیون پروفایل بیومتریک را دارد.

هرچند متا و Rank One Computing درباره این همکاری اظهار نظری نکردند، انتشار این اطلاعات نگرانی کارشناسان حوزه حریم خصوصی را دوچندان کرد.

چرا کارشناسان نگران هستند؟

سال‌هاست استفاده دولت‌ها و نیروهای پلیس از فناوری تشخیص چهره محل مناقشه است؛ اما انتقال همین فناوری به یک محصول مصرفی که هر فردی بتواند آن را خریداری کند، موضوعی کاملاً متفاوت است.

منتقدان معتقدند در صورت فراگیر شدن چنین قابلیتی، ناشناس ماندن افراد در اماکن عمومی عملاً از بین خواهد رفت.

در چنین شرایطی، تنها یک نگاه از سوی کاربری که عینک هوشمند بر چشم دارد، می‌تواند اطلاعات هویتی، حساب‌های کاربری در شبکه‌های اجتماعی و ردپای دیجیتال افراد را آشکار کند؛ موضوعی که می‌تواند زمینه سوءاستفاده مجرمان سایبری، کلاهبرداران، مزاحمان اینترنتی و حتی تعقیب‌کنندگان را فراهم کند.

متا عقب‌نشینی کرد، اما نگرانی‌ها باقی است

پس از انتشار گزارش Wired، متا نسخه جدیدی از اپلیکیشن خود را منتشر کرد که تقریباً تمام کدهای مرتبط با NameTag از آن حذف شده بود.

با این حال، کارشناسان امنیت سایبری هشدار می‌دهند حذف این کدها به معنای کنار گذاشتن پروژه نیست و متا هر زمان که بخواهد، می‌تواند این قابلیت را دوباره فعال کند.

به همین دلیل، بسیاری معتقدند ماجرای NameTag هنوز به پایان نرسیده است.

چگونه از حریم خصوصی خود محافظت کنیم؟

در حال حاضر، کاربران هیچ راهی برای جلوگیری از اسکن شدن چهره خود توسط عینک‌های هوشمند ندارند.

با این حال، یک توسعه‌دهنده مستقل اپلیکیشنی با نام Nearby Glasses طراحی کرده است که از طریق شناسایی سیگنال‌های بلوتوث، حضور عینک‌های هوشمند Meta و Snap را در اطراف کاربر تشخیص می‌دهد و درباره احتمال تصویربرداری هشدار می‌دهد.

همچنین کارشناسان توصیه می‌کنند کاربران تنظیمات حریم خصوصی حساب‌های Facebook و Instagram خود را روی حالت خصوصی قرار دهند تا میزان اطلاعات عمومی قابل دسترس درباره آن‌ها کاهش یابد.

اگرچه این اقدامات مانع ثبت تصویر افراد نمی‌شود، اما می‌تواند احتمال شناسایی و سوءاستفاده از اطلاعات شخصی را تا حدی کاهش دهد.

ماجرای قابلیت NameTag نشان می‌دهد رقابت شرکت‌های فناوری برای توسعه محصولات مبتنی بر هوش مصنوعی، وارد مرحله‌ای شده است که مرز میان نوآوری و نقض حریم خصوصی بیش از هر زمان دیگری مبهم شده است. هرچند متا در حال حاضر توسعه این قابلیت را متوقف یا پنهان کرده است، شواهد منتشرشده نشان می‌دهد فناوری لازم برای شناسایی چهره افراد در عینک‌های هوشمند تا حد زیادی آماده است؛ موضوعی که می‌تواند آینده تعاملات اجتماعی، امنیت اطلاعات و مفهوم حریم خصوصی در اماکن عمومی را با چالش‌های جدی روبه‌رو کند.