گزارش جدید Redgate نشان می‌دهد استفاده از هوش مصنوعی در مدیریت پایگاه‌های داده طی یک سال گذشته تقریباً سه برابر شده است؛ روندی که اگرچه به افزایش بهره‌وری و سرعت انجام عملیات در سازمان‌ها کمک کرده، اما هم‌زمان نگرانی‌های جدی درباره امنیت داده‌ها، حکمرانی اطلاعات و کنترل دسترسی به حساس‌ترین دارایی‌های دیجیتال را نیز افزایش داده است.

بر اساس گزارش تازه «چشم‌انداز پایگاه داده ۲۰۲۶» شرکت Redgate Software، سهم سازمان‌هایی که از هوش مصنوعی برای مدیریت پایگاه‌های داده استفاده می‌کنند، از ۱۵ درصد به ۴۴ درصد رسیده است. این رشد چشمگیر نشان می‌دهد ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی بیش از هر زمان دیگری به قلب زیرساخت‌های اطلاعاتی سازمان‌ها راه یافته‌اند؛ سامانه‌هایی که مسئول نگهداری حیاتی‌ترین و محرمانه‌ترین داده‌ها هستند. در بسیاری از موارد نیز این ابزارها به سطحی از دسترسی رسیده‌اند که امکان اعمال مستقیم تغییرات روی داده‌ها را در اختیار دارند؛ موضوعی که ضرورت بازنگری در سیاست‌های امنیتی و سازوکارهای نظارتی را بیش از پیش برجسته می‌کند.

امنیت داده؛ بزرگ‌ترین دغدغه مدیران

با وجود استقبال گسترده از هوش مصنوعی، امنیت داده همچنان مهم‌ترین نگرانی مدیران پایگاه داده محسوب می‌شود. نزدیک به دو سوم شرکت‌کنندگان در این نظرسنجی اعلام کرده‌اند که امنیت اطلاعات، مهم‌ترین چالش استفاده از هوش مصنوعی است؛ این نگرانی در میان سازمان‌هایی که هنوز این فناوری را به‌کار نگرفته‌اند، حتی پررنگ‌تر است.

با این حال، اکثریت سازمان‌ها ترجیح داده‌اند برای دستیابی به سرعت و بهره‌وری بیشتر، ریسک امنیتی بالاتری را بپذیرند؛ تصمیمی که در بسیاری از موارد، پیش از ایجاد سازوکارهای نظارتی و کنترلی اتخاذ شده است.

گسترش ابزارهای خودمختار در پایگاه‌های داده

گزارش Redgate نشان می‌دهد استفاده از هوش مصنوعی دیگر تنها به ابزارهای مولد برای تولید کد و نگارش کوئری محدود نیست. اکنون بسیاری از سازمان‌ها از عامل‌های هوش مصنوعی و ابزارهای خودمختار استفاده می‌کنند که قادرند با حداقل مداخله انسانی، وظایفی مانند طراحی ساختار پایگاه داده، کنترل کیفیت داده‌ها و خودکارسازی فرایندها را انجام دهند.

تقریباً تمامی سازمان‌هایی که از این ابزارها استفاده می‌کنند، اعلام کرده‌اند که از به‌کارگیری آن‌ها نتایج مثبتی دریافت کرده‌اند.

در همین زمینه، بن وایزمن، مدیرعامل Solisyon، تأکید می‌کند هوش مصنوعی در عین اینکه می‌تواند تهدیدهای امنیتی را شناسایی و امنیت سامانه‌ها را تقویت کند، در صورت دریافت اختیارات بیش از حد یا استفاده نادرست کاربران، توان ایجاد خسارت‌های گسترده را نیز دارد. به گفته او، بارگذاری اطلاعات محرمانه در ابزارهایی مانند ChatGPT یکی از مهم‌ترین مخاطرات کنونی به شمار می‌رود.

زیرساخت‌های کنترلی هنوز آماده نیستند

بر اساس این گزارش، سرعت رشد و به‌کارگیری هوش مصنوعی از آمادگی زیرساخت‌های حکمرانی داده پیشی گرفته است. بسیاری از سازمان‌ها همچنان برای آزمایش و استقرار تغییرات در پایگاه‌های داده به فرایندهای دستی وابسته هستند، چارچوب‌های رسمی حکمرانی داده هنوز به‌طور گسترده اجرا نشده‌اند و مدیریت فراداده نیز فراگیر نشده است.

همچنین، نظارت بر پایگاه‌های داده معمولاً با ترکیبی از محصولات شرکت‌های مختلف، اسکریپت‌های اختصاصی و ابزارهای توسعه‌یافته در داخل سازمان انجام می‌شود؛ موضوعی که احتمال بروز خطا در تغییرات سریع مبتنی بر هوش مصنوعی را افزایش می‌دهد.

کیفیت داده؛ حلقه مفقوده موفقیت پروژه‌های هوش مصنوعی

گزارش Redgate نشان می‌دهد مشکلات کیفیت داده‌ها اغلب هنگام انتقال اطلاعات میان سامانه‌های مختلف آشکار می‌شود؛ دقیقاً در شرایطی که تغییرات خودکار مبتنی بر هوش مصنوعی می‌تواند بیشترین آسیب را ایجاد کند.

در همین راستا، Gartner پیش‌تر اعلام کرده بود که بسیاری از پروژه‌های ناموفق هوش مصنوعی به دلیل آماده نبودن داده‌ها با شکست مواجه شده‌اند. این شرکت همچنین پیش‌بینی کرده است که تا پایان سال ۲۰۲۶، بخش قابل‌توجهی از پروژه‌هایی که از داده‌های آماده برای هوش مصنوعی برخوردار نباشند، متوقف خواهند شد.

«هوش مصنوعی سایه»؛ تهدیدی تازه برای حاکمیت داده

یکی دیگر از یافته‌های مهم این گزارش، گسترش استفاده غیررسمی از ابزارهای هوش مصنوعی در سازمان‌هاست؛ پدیده‌ای که از آن با عنوان «هوش مصنوعی سایه» یاد می‌شود.

کاربران برای افزایش سرعت انجام وظایف خود، ابزارهای دلخواهشان را انتخاب می‌کنند، بدون آنکه این استفاده در چارچوب سیاست‌های سازمانی تعریف شده باشد. هرچند برخی سازمان‌ها استفاده از هوش مصنوعی را ممنوع کرده‌اند، بسیاری دیگر تنها استفاده از فهرستی از ابزارهای تأییدشده را مجاز می‌دانند. همچنین، تدوین دستورالعمل‌های رسمی برای استفاده از هوش مصنوعی نسبت به سال گذشته رشد قابل‌توجهی داشته است.

این گزارش همچنین نشان می‌دهد هوش مصنوعی در حال تغییر ساختار بازار کار است؛ به‌طوری که حدود نیمی از پاسخ‌دهندگان اعلام کرده‌اند وظایف واقعی آن‌ها با شرح شغلی‌شان تفاوت پیدا کرده است. همچنین تقریباً همین تعداد از سازمان‌ها استخدام نیروهای تازه‌کار را کاهش داده‌اند.

آینده؛ هوش مصنوعی بیشتر، مسئولیت امنیتی سنگین‌تر

بر اساس یافته‌های این گزارش، بیش از ۸۰ درصد پاسخ‌دهندگان انتظار دارند طی یک تا دو سال آینده، ابزارهای هوش مصنوعی بیشتری وارد محیط کاری آن‌ها شود؛ روندی که بیش از همه در سازمان‌های بزرگ و محیط‌های ابری با حجم بالای داده مشاهده خواهد شد.

کلین گورمن، حامی چندسکویی و هوش مصنوعی در Redgate Software، معتقد است سرعت توسعه هوش مصنوعی بی‌سابقه است، اما ارزش واقعی این فناوری به کیفیت داده‌هایی وابسته است که از آن‌ها تغذیه می‌کند.

به گفته او، متخصصان داده و مدیران پایگاه‌های داده نقش تعیین‌کننده‌ای در این خواهند داشت که هوش مصنوعی به بزرگ‌ترین دستاورد بشر تبدیل شود یا به یکی از پرهزینه‌ترین اشتباهات تاریخ فناوری.