وقتی یک اپلیکیشن به عکس‌ها و فایل‌های گوشی شما دسترسی دارد، چه اطلاعاتی را می‌تواند ببیند؟

بسیاری از کاربران هنگام نصب یک اپلیکیشن یا استفاده از امکانات آن، بدون توجه به مجوزهای درخواستی، دسترسی به تصاویر، ویدئوها و فایل‌های گوشی خود را تأیید می‌کنند. درحالی‌که دسترسی یک برنامه به گالری لزوماً به معنای مشاهده یک عکس نیست و بسته به نوع مجوز، سیستم‌عامل و تنظیمات دستگاه، ممکن است دامنه دسترسی آن بسیار گسترده‌تر باشد. بررسی و مدیریت این مجوزها یکی از راه‌های مهم محافظت از اطلاعات شخصی و جلوگیری از افشای ناخواسته تصاویر و اسناد خصوصی است.

دسترسی اپلیکیشن به گالری دقیقاً به چه معناست؟

تصاویر و فایل‌های ذخیره‌شده در تلفن همراه فقط مجموعه‌ای از عکس‌های روزمره نیستند. گاهی یک تصویر ساده می‌تواند اطلاعات حساسی مانند شماره کارت بانکی، رسید پرداخت، نشانی محل سکونت، مدارک هویتی، اطلاعات کاری یا حتی موقعیت مکانی ثبت‌شده در فراداده عکس را در خود داشته باشد. به همین دلیل، دسترسی اپلیکیشن‌ها به گالری و فضای ذخیره‌سازی گوشی موضوعی فراتر از یک تنظیم ساده است و مستقیماً با حریم خصوصی کاربران ارتباط دارد.

وقتی یک اپلیکیشن اجازه دسترسی به تصاویر و ویدئوها را دریافت می‌کند، میزان اطلاعات قابل مشاهده به نوع مجوزی بستگی دارد که کاربر تأیید کرده است. برای مثال، ممکن است برنامه فقط به تصویری دسترسی داشته باشد که کاربر برای بارگذاری انتخاب کرده است؛ اما در صورت اعطای مجوز گسترده‌تر، امکان دسترسی به مجموعه بیشتری از تصاویر و ویدئوها را خواهد داشت. بنابراین، تفاوت زیادی میان انتخاب یک عکس برای ارسال و دادن مجوز دسترسی به کل گالری وجود دارد.

نکته مهم این است که درخواست مجوز به‌تنهایی نشانه جاسوسی یا مخرب بودن یک اپلیکیشن نیست. برای مثال، برنامه ویرایش عکس طبیعتاً برای انجام وظیفه خود به تصویر انتخاب‌شده نیاز دارد؛ اما اگر یک ابزار ساده که هیچ ارتباطی با تصاویر و اسناد ندارد، درخواست دسترسی گسترده به گالری یا فایل‌های شخصی را مطرح کند، باید درباره ضرورت این دسترسی بیشتر دقت کرد.

آیا یک اپلیکیشن می‌تواند تمام عکس‌های گوشی را مشاهده کند؟

پاسخ به این سؤال به سیستم‌عامل و نوع دسترسی بستگی دارد. در نسخه‌های جدید اندروید، قابلیت انتخاب محدود تصاویر به کاربران اجازه می‌دهد بدون اعطای دسترسی به کل گالری، فقط عکس‌ها و ویدئوهای موردنظر خود را در اختیار یک برنامه قرار دهند. در این حالت، اپلیکیشن به‌جای دسترسی نامحدود به مجموعه تصاویر، فقط به موارد انتخاب‌شده دسترسی پیدا می‌کند.

در آیفون نیز قابلیت انتخاب تصاویر به‌صورت محدود وجود دارد. کاربر می‌تواند هنگام درخواست دسترسی یک اپلیکیشن به Photos، گزینه دسترسی محدود را انتخاب کند و فقط تصاویر مشخصی را در اختیار آن قرار دهد. در نتیجه، برنامه نمی‌تواند صرفاً با دریافت این مجوز، به تمام تصاویر موجود در کتابخانه عکس دسترسی داشته باشد.

بااین‌حال، نباید تصور کرد که انتخاب محدود تصاویر تمام خطرات را از بین می‌برد. اگر کاربر فایلی را برای یک اپلیکیشن ارسال کند، آن برنامه ممکن است نسخه‌ای از فایل را روی سرورهای خود ذخیره کند یا اطلاعات آن را پردازش کند. بنابراین، حتی هنگام انتخاب یک تصویر مشخص نیز باید به اعتبار سرویس، سیاست حریم خصوصی و ضرورت ارسال اطلاعات توجه داشت.

چرا دسترسی به تصاویر و فایل‌ها می‌تواند خطرناک باشد؟

یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها درباره مجوزهای گسترده، احتمال جمع‌آوری اطلاعاتی است که کاربر قصد انتشار آن‌ها را نداشته است. برای مثال، فردی ممکن است تصویر کارت ملی خود را برای یک فرایند احراز هویت در گوشی نگهداری کند، اما هم‌زمان به یک اپلیکیشن نامعتبر اجازه دسترسی گسترده به گالری بدهد. اگر آن برنامه مخرب باشد یا زیرساخت آن مورد نفوذ قرار بگیرد، اطلاعاتی که در تصاویر ذخیره شده‌اند ممکن است در معرض سوءاستفاده قرار بگیرند.

خطر دیگر به فایل‌هایی مربوط می‌شود که در ظاهر ارتباطی با اطلاعات حساس ندارند. تصویر یک رسید بانکی، اسکرین‌شات گفت‌وگو، عکس یک قرارداد یا فایل PDF ذخیره‌شده در گوشی می‌تواند اطلاعاتی درباره روابط شخصی، فعالیت شغلی و وضعیت مالی فرد افشا کند. همچنین برخی تصاویر ممکن است حاوی فراداده‌هایی مانند زمان ثبت عکس و اطلاعات مکانی باشند. البته وجود این اطلاعات به تنظیمات دوربین و نحوه پردازش یا اشتراک‌گذاری فایل بستگی دارد.

باید به یک نکته مهم توجه داشت: اعطای مجوز به معنای اثبات ارسال اطلاعات به سرورهای خارجی یا سوءاستفاده از آن‌ها نیست. بااین‌حال، وقتی یک برنامه به اطلاعات بیشتری از نیاز واقعی خود دسترسی پیدا می‌کند، در صورت وجود نقص امنیتی، رفتار مخرب یا نقض حریم خصوصی، دامنه اطلاعات در معرض خطر نیز می‌تواند افزایش پیدا کند.

چطور دسترسی اپلیکیشن‌ها به گالری را در اندروید محدود کنیم؟

کاربران اندروید می‌توانند از تنظیمات گوشی، مجوزهای اعطاشده به اپلیکیشن‌ها را بررسی و در صورت نیاز محدود کنند. نام برخی گزینه‌ها ممکن است با توجه به نسخه اندروید و رابط کاربری گوشی‌هایی مانند سامسونگ، شیائومی و سایر سازندگان کمی متفاوت باشد.

برای بررسی دسترسی‌ها این مراحل را دنبال کنید:

1. وارد بخش Settings (تنظیمات) گوشی شوید.

2. به قسمت Apps (برنامه‌ها) بروید.

3. اپلیکیشن موردنظر را انتخاب کنید.

4. وارد بخش Permissions (مجوزها) شوید.

5. مجوزهایی مانند Photos and videos (عکس‌ها و ویدئوها) یا Files and media (فایل‌ها و رسانه‌ها) را بررسی کنید.

6. در صورت غیرضروری بودن دسترسی، آن را روی حالت عدم اجازه یا دسترسی محدود به فایل‌های انتخاب‌شده قرار دهید؛ البته گزینه‌های موجود به نسخه اندروید و نوع مجوز بستگی دارند.

در اندروید ۱۴ و نسخه‌های جدیدتر، قابلیت دسترسی به تصاویر انتخاب‌شده به کاربران امکان می‌دهد به‌جای ارائه مجوز کامل، فقط فایل‌های مشخصی را در اختیار اپلیکیشن قرار دهند. همچنین ابزار Photo Picker اندروید روشی برای انتخاب تصاویر موردنظر بدون اعطای دسترسی به کل کتابخانه رسانه‌ای گوشی فراهم می‌کند. بنابراین، اگر برنامه‌ای برای ارسال یک عکس از شما درخواست دسترسی می‌کند، بهتر است در صورت وجود این قابلیت، فقط همان تصویر را انتخاب کنید.

در آیفون چطور دسترسی برنامه‌ها به عکس‌ها را کنترل کنیم؟

کاربران آیفون نیز می‌توانند بدون حذف اپلیکیشن، دسترسی آن به تصاویر شخصی را محدود کنند. اپل از iOS 14 قابلیت دسترسی محدود به کتابخانه تصاویر را ارائه کرده است؛ قابلیتی که به کاربر اجازه می‌دهد فقط تصاویر مشخصی را با یک برنامه به اشتراک بگذارد.

برای مدیریت این دسترسی:

1. وارد Settings (تنظیمات) شوید.

2. بخش Privacy & Security (حریم خصوصی و امنیت) را باز کنید.

3. گزینه Photos (عکس‌ها) را انتخاب کنید.

4. اپلیکیشن موردنظر را پیدا کنید.

5. سطح دسترسی آن را بررسی و در صورت امکان روی Limited Access یا دسترسی محدود تنظیم کنید.

6. تصاویر مجاز را بازبینی کنید و موارد غیرضروری را از فهرست انتخاب‌شده خارج کنید.

یک قابلیت کاربردی دیگر در آیفون، App Privacy Report است. با مراجعه به Settings و سپس Privacy & Security و انتخاب App Privacy Report می‌توانید اطلاعاتی درباره نحوه استفاده اپلیکیشن‌ها از مجوزهای اعطاشده و فعالیت شبکه‌ای آن‌ها مشاهده کنید. این گزارش به شناسایی رفتارهای غیرمنتظره کمک می‌کند، اما به‌تنهایی اثبات‌کننده فعالیت مخرب یک برنامه نیست.

چه زمانی باید به درخواست دسترسی یک اپلیکیشن مشکوک شویم؟

درخواست مجوز باید با عملکرد واقعی برنامه تناسب داشته باشد. برای مثال، یک اپلیکیشن ویرایش عکس برای دریافت تصویری که قرار است ویرایش شود به دسترسی به تصویر نیاز دارد؛ اما یک ماشین‌حساب ساده برای انجام محاسبات معمولی به گالری تصاویر کاربر احتیاجی ندارد.

در چنین شرایطی، به‌جای تأیید خودکار درخواست، چند سؤال را بررسی کنید: آیا این مجوز برای عملکرد اصلی برنامه ضروری است؟ آیا امکان انتخاب یک فایل مشخص وجود دارد؟ آیا می‌توان بدون ارائه دسترسی کامل از سرویس استفاده کرد؟ و آیا توسعه‌دهنده و منبع دریافت برنامه قابل اعتماد هستند؟

همچنین اگر یک برنامه پس از هر بار اجرا یا به‌روزرسانی، مجوزهای غیرمرتبط و غیرضروری درخواست می‌کند، بهتر است دلیل این درخواست را بررسی کنید. البته تغییر مجوزها پس از به‌روزرسانی همیشه نشانه رفتار مخرب نیست و ممکن است به تغییر قابلیت‌های برنامه یا الزامات نسخه جدید سیستم‌عامل مربوط باشد.

۶ اقدام برای محافظت از تصاویر و فایل‌های شخصی در گوشی

برای کاهش خطر افشای اطلاعات شخصی، این اقدامات را به بخشی از عادت‌های امنیتی خود تبدیل کنید:

1. مجوزهای غیرضروری را لغو کنید: اپلیکیشن‌هایی را که دیگر به گالری، فایل‌ها یا سایر اطلاعات گوشی نیاز ندارند، از دسترسی غیرضروری محروم کنید.

2. به‌جای دسترسی کامل، فایل انتخاب کنید: هنگام ارسال عکس یا ویدئو، از قابلیت انتخاب محدود تصاویر استفاده کنید.

3. برنامه‌ها را از منابع معتبر دریافت کنید: دریافت اپلیکیشن از وب‌سایت‌های ناشناس و فایل‌های نصب نامطمئن می‌تواند احتمال نصب نسخه‌های آلوده را افزایش دهد.

4. تصاویر حاوی اطلاعات حساس را بی‌دلیل ارسال نکنید: قبل از بارگذاری تصویر کارت ملی، کارت بانکی، قرارداد یا رسید مالی، ضرورت ارسال آن را بررسی کنید.

5. مجوزها را به‌صورت دوره‌ای بررسی کنید: فقط هنگام نصب برنامه‌ها به مجوزها توجه نکنید؛ دسترسی‌های قبلی را نیز هر چند وقت یک‌بار بازبینی کنید.

6. در صورت مشاهده رفتار غیرعادی، دسترسی را محدود کنید: اگر برنامه بدون دلیل مشخص درخواست مجوزهای بیشتری دارد یا رفتار مشکوکی نشان می‌دهد، دسترسی آن را قطع و اعتبار برنامه را بررسی کنید.

اگر به یک اپلیکیشن مشکوک دسترسی داده‌ایم، چه کنیم؟

اگر متوجه شدید یک برنامه غیرضروری به تصاویر یا فایل‌های شخصی شما دسترسی دارد، ابتدا مجوز آن را از تنظیمات گوشی لغو کنید. سپس اعتبار برنامه، منبع نصب و رفتار آن را بررسی کنید. اگر برنامه ناشناس یا مشکوک است، حذف آن می‌تواند اقدام مناسبی باشد؛ به‌خصوص اگر نشانه‌های دیگری مانند تبلیغات غیرعادی، فعالیت پس‌زمینه مشکوک یا درخواست مجوزهای نامرتبط مشاهده کرده‌اید.

بااین‌حال، لغو مجوز یا حذف برنامه لزوماً به معنای حذف اطلاعاتی نیست که احتمالاً پیش‌تر از گوشی خارج شده‌اند. اگر تصاویر یا اسناد حساس را در اختیار یک سرویس مشکوک قرار داده‌اید، باید احتمال ذخیره‌شدن آن‌ها در سرور سرویس را نیز در نظر بگیرید. در چنین شرایطی، تغییر مجوز گوشی به‌تنهایی کافی نیست و بهتر است حساب کاربری مرتبط، نشست‌های فعال و اطلاعاتی را که احتمال افشای آن‌ها وجود دارد، بررسی کنید.

جمع‌بندی؛ گالری گوشی را بی‌دلیل در اختیار اپلیکیشن‌ها قرار ندهید

تصاویر و فایل‌های تلفن همراه می‌توانند اطلاعاتی بسیار فراتر از محتوای ظاهری خود در اختیار دیگران قرار دهند. به همین دلیل، مدیریت مجوزهای اپلیکیشن‌ها باید به‌اندازه استفاده از رمز عبور قوی و احراز هویت دو مرحله‌ای جدی گرفته شود. لازم نیست برای استفاده از هر برنامه‌ای دسترسی کامل به اطلاعات گوشی خود بدهید. اگر یک اپلیکیشن فقط به یک تصویر نیاز دارد، همان تصویر را در اختیارش قرار دهید و از اعطای مجوزهای گسترده و غیرضروری خودداری کنید. در نهایت، کنترل دسترسی اطلاعات شخصی از یک تصمیم ساده شروع می‌شود: قبل از لمس گزینه Allow، بدانید دقیقاً چه چیزی را در اختیار برنامه قرار می‌دهید.