در حال حاضر از شرکت‌های حقوقی و حسابداری گرفته تا مراکز تماس و مجموعه‌های فعال در حوزه تولید محتوا، بخشی از فعالیت‌های خود را به ابزارهای هوشمند سپرده‌اند.  پس از ظهور هوش مصنوعی بسیاری از متخصصان و تحلیل‌گران بر این باور بودند که توسعه این فناوری و ورود ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی به محیط کار می‌تواند آینده انسان‌ها در بازار کار را به خطر بیندازد. حال تازه‌ترین داده‌های اشتغال در آمریکا تصویری متفاوت از پیش‌بینی‌های مربوط به حذف گسترده انسان‌ها در محیط کار را ارائه می‌کند.

بر اساس گزارش وزارت کار آمریکا، بخش خدمات حرفه‌ای و کسب‌وکار در اکتبر ۲۰۲۶ حدود ۷۰ هزار فرصت شغلی جدید ایجاد کرده است. این میزان رشد، بیشترین افزایش ماهانه اشتغال در این بخش از ژوئیه ۲۰۲۲ به شمار می‌رود؛ آماری که نشان می‌دهد دست‌کم در مقطع کنونی، حضور هوش مصنوعی به توقف استخدام در تمام مشاغل تخصصی منجر نشده است.

مشاغل حقوقی و حسابداری همچنان نیروی انسانی جذب می‌کنند

نکته قابل‌تامل در آمارهای جدید، رشد اشتغال در حوزه‌هایی است که در فهرست مشاغل در معرض تأثیر هوش مصنوعی قرار دارند. شرکت‌های فعال در زمینه مشاوره مدیریتی، علمی و فنی در اکتبر ۱۷ هزار و ۳۰۰ نفر به نیروی کار خود اضافه کردند. در همین دوره، خدمات حقوقی ۲ هزار و ۴۰۰ فرصت شغلی و شرکت‌های حسابداری و خدمات مرتبط با آن ۲ هزار و ۳۰۰ فرصت شغلی جدید ایجاد کردند.

این ارقام با نگرانی‌هایی که درباره جایگزینی کارشناسان و متخصصان با سامانه‌های هوش مصنوعی مطرح شده، هم‌خوانی ندارد. دیوید دمینگ، اقتصاددان دانشگاه هاروارد، با اشاره به آمارهای جدید معتقد است نمی‌توان بر اساس داده‌های فعلی از آغاز یک بحران گسترده در اشتغال کارکنان یقه‌سفید صحبت کرد.

پرستون مویی، اقتصاددان ارشد مؤسسه پژوهشی Employ America نیز معتقد است نشانه‌ای از موج گسترده حذف مشاغل تخصصی در این آمارها دیده نمی‌شود. بااین‌حال، رشد استخدام در یک ماه را نمی‌توان به معنای رفع کامل تهدیدهای هوش مصنوعی دانست؛ زیرا وضعیت بخش‌های مختلف بازار کار یکسان نیست.

کدام مشاغل بیشتر در معرض جایگزینی هستند؟

درحالی‌که شرکت‌های مشاوره، حقوقی و حسابداری همچنان نیروی انسانی استخدام می‌کنند، برخی حوزه‌های دیگر با کاهش اشتغال روبه‌رو شده‌اند. داده‌های مربوط به ماه سپتامبر نشان می‌دهد تعداد کارکنان خدمات آماده‌سازی اسناد در آمریکا طی یک سال ۱۷ درصد کاهش یافته است. مراکز تماس تلفنی و آژانس‌های روابط عمومی نیز هرکدام افت ۴.۷ درصدی اشتغال را تجربه کرده‌اند. اشتغال در آژانس‌های تبلیغاتی هم ۳.۹ درصد کمتر شده است.

تفاوت عملکرد این بخش‌ها می‌تواند سرنخ مهمی درباره نوع مشاغلی باشد که بیشتر از گسترش هوش مصنوعی تأثیر می‌پذیرند. فعالیت‌هایی مانند ورود اطلاعات، پاسخ‌گویی اولیه به مشتریان، آماده‌سازی اسناد و تولید محتوای تکراری، قابلیت بیشتری برای خودکارسازی دارند. در مقابل، مشاغلی که به تجربه تخصصی، تصمیم‌گیری، تعامل انسانی و ایجاد اعتماد وابسته‌اند، همچنان به نیروی انسانی نیاز دارند.

برای نمونه، ابزارهای هوش مصنوعی می‌توانند بخشی از زمان موردنیاز وکلا برای بررسی و آماده‌سازی اسناد را کاهش دهند. در چنین شرایطی، وکلا فرصت بیشتری برای مشاوره به موکلان و رسیدگی به مسائل پیچیده‌تر خواهند داشت. بنابراین، ورود این فناوری همیشه به معنای حذف یک موقعیت شغلی نیست و در برخی موارد می‌تواند ماهیت وظایف کارکنان را تغییر دهد.

کوری استیل، اقتصاددان وب‌سایت کاریابی  Indeed، بر این باور است هوش مصنوعی در حال تغییر انتظارات کارفرمایان از نیروی کار است. به گفته او، شرکت‌ها بیش از گذشته به دنبال جذب افراد باتجربه‌ای هستند که توانایی استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی را نیز داشته باشند. این روند می‌تواند شرایط ورود نیروهای تازه‌کار به بازار کار را دشوارتر کند.

آمار اشتغال به‌تنهایی تمام واقعیت را نشان نمی‌دهد

با وجود رشد استخدام در برخی مشاغل تخصصی، تفسیر آمارهای بازار کار به دقت بیشتری نیاز دارد. یکی از محدودیت‌های داده‌های اشتغال این است که کارکنان بر اساس صنعت محل فعالیت کارفرما دسته‌بندی می‌شوند، نه عنوان شغلی و وظایفی که بر عهده دارند. به همین دلیل، ممکن است یک شرکت هم‌زمان تعدادی از نیروهای اداری خود را تعدیل کند و در بخش‌های دیگر نیروی جدید استخدام کند؛ در نتیجه، آمار کلی اشتغال صنعت همچنان مثبت باقی بماند.

از سوی دیگر، هم‌زمانی تعدیل نیرو در شرکت‌های فناوری با گسترش ابزارهای هوش مصنوعی نیز به معنای ارتباط مستقیم این دو اتفاق نیست. برخی شرکت‌ها پس از استخدام گسترده در دوران همه‌گیری کرونا، از اواخر سال ۲۰۲۲ و هم‌زمان با عرضه عمومی ChatGPT، روند کاهش نیروی انسانی را آغاز کردند. بنابراین، نمی‌توان تمام تعدیل‌های انجام‌شده در سال‌های اخیر را به جایگزینی کارکنان با هوش مصنوعی نسبت داد.

رونق هوش مصنوعی فرصت‌های شغلی تازه‌ای هم ایجاد کرده است

تأثیر هوش مصنوعی بر اشتغال فقط به مشاغلی که احتمال حذف آنها وجود دارد، محدود نمی‌شود. توسعه زیرساخت‌های موردنیاز این فناوری، به‌ویژه ساخت مراکز داده، تقاضا برای گروه دیگری از نیروی کار را افزایش داده است.

بر اساس داده‌های اشتغال آمریکا، بخش ساختمان‌های غیرمسکونی و پیمانکاران تخصصی در مجموع ۱۰ هزار و ۸۰۰ شغل جدید در اکتبر ایجاد کرده‌اند. این فرصت‌ها شامل مشاغلی مانند برق‌کاری و فعالیت‌های فنی موردنیاز برای ساخت مراکز داده نیز می‌شود. در همین دوره، بخش ساختمان‌سازی مسکونی با کاهش ۱۶ هزار و ۴۰۰ فرصت شغلی روبه‌رو بوده است.

داده‌های وزارت بازرگانی آمریکا نیز نشان می‌دهد هزینه ماهانه ساخت مراکز داده از ابتدای سال نزدیک به ۸۰ درصد افزایش یافته است؛ درحالی‌که هزینه سایر پروژه‌های ساختمانی غیرمسکونی در همین بازه ۴ درصد کاهش داشته است.

براساس مطالعه‌ای که وب‌سایت Indeed در ماه ژوئیه منتشر کرده، تعداد آگهی‌های استخدام مرتبط با مراکز داده از ژوئن ۲۰۲۴ تا ژوئن ۲۰۲۶ بیش از دو برابر شده است. این افزایش در شرایطی اتفاق افتاده که تعداد کل آگهی‌های شغلی در همین بازه حدود ۱۲ درصد کاهش داشته است. نزدیک به یک‌چهارم آگهی‌های مرتبط با مراکز داده نیز به نیروهای نصب و نگهداری اختصاص داشته‌اند.

بازار کار در حال تغییر است، نه اینکه همه مشاغل را کنار بگذارد

مجموع این داده‌ها نشان می‌دهد ارزیابی تأثیر هوش مصنوعی بر اشتغال به بررسی دقیق‌تر از تعداد مشاغل ایجادشده یا حذف‌شده نیاز دارد. در شرایط فعلی، برخی فعالیت‌های تکراری و اجرایی با خطر بیشتری برای خودکارسازی روبه‌رو هستند؛ درحالی‌که مشاغل تخصصی‌تر می‌توانند با استفاده از هوش مصنوعی بهره‌وری خود را افزایش دهند.

از سوی دیگر، توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی فرصت‌های شغلی تازه‌ای در حوزه‌های فنی و مهندسی ایجاد کرده است. به نظر می‌رسد چالش اصلی بازار کار در این مرحله، تنها حذف یا حفظ موقعیت‌های شغلی نیست؛ بلکه تغییر مهارت‌های موردنیاز کارفرمایان و دشوارتر شدن مسیر ورود نیروهای تازه‌کار به برخی مشاغل است. بر همین اساس، آمارهای فعلی هنوز از وقوع یک بحران فراگیر در اشتغال کارکنان یقه‌سفید حکایت نمی‌کنند، اما نشانه‌های تغییر ساختار بازار کار را نمی‌توان نادیده گرفت.