رویداد «ایران ۲۰۳۵؛ نقطه انتخاب» با میزبانی نوبیتکس و با هدف بررسی مسیرهای توسعه ایران در دهه آینده، در ایران‌مال برگزار شد. در این رویداد، گزارشی مبتنی بر بررسی ۵۲ شاخص جهانی، ۳۲ گزارش بین‌المللی و دیدگاه‌های ۱۴۰ صاحب‌نظر ارائه شد؛ گزارشی که توسعه مسیرهای تجاری و صنعتی، گسترش گردشگری و اقتصاد دریامحور مکران را در میان گزینه‌های مورد توجه برای آینده کشور قرار می‌دهد.

ایران ۲۰۳۵؛ هوش مصنوعی چگونه می‌تواند به توسعه ایران کمک کند؟

هوش مصنوعی یکی از فناوری‌هایی است که می‌تواند در حل مسائل پیچیده اقتصادی و صنعتی نقش داشته باشد؛ اما استفاده از آن به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که مشکلات قدیمی برطرف شوند. این موضوع در رویداد «ایران ۲۰۳۵؛ نقطه انتخاب» که به میزبانی نوبیتکس برگزار شد، در چارچوب بحث درباره آینده توسعه ایران مطرح شد. در این رویداد، صاحب‌نظرانی از حوزه‌های اقتصاد، فناوری، جامعه‌شناسی، مدیریت راهبردی و روابط بین‌الملل درباره ظرفیت‌های کشور و انتخاب‌های پیش‌رو در افق ۲۰۳۵ گفت‌وگو کردند. یکی از محورهای قابل توجه این نشست، ارتباط میان فناوری‌های نوین، ساختارهای تصمیم‌گیری و توانایی کشور برای تبدیل ظرفیت‌های موجود به نتایج عملی بود.

هوش مصنوعی به‌تنهایی قواعد بازی را تغییر نمی‌دهد

عیسی منصوری، رئیس مرکز پژوهش‌های اتاق ایران، در بخشی از سخنان خود به رابطه میان فناوری و ساختارهای حکمرانی پرداخت. او توضیح داد که استفاده از فناوری‌های جدید، بدون تغییر سازوکارهای تصمیم‌گیری و نظام منافع، ممکن است به جای ایجاد تحول، به حفظ شرایط موجود کمک کند.

منصوری برای توضیح این مسئله به استفاده احتمالی از هوش مصنوعی در مدیریت آب اشاره کرد. از نگاه او، حتی اگر ابزارهای هوشمند برای بهبود مدیریت منابع به کار گرفته شوند، در صورت ثابت‌ماندن قواعد تصمیم‌گیری، لزوماً تحول بنیادینی در نحوه اداره این حوزه رخ نخواهد داد.

این دیدگاه بر تفاوت میان دیجیتالی‌کردن فرایندهای موجود و بازطراحی شیوه حل مسئله تأکید دارد. یک سازمان ممکن است ابزارهای پیشرفته‌ای به کار بگیرد، اما اگر تصمیم‌ها، مشوق‌ها و مسئولیت‌ها تغییر نکنند، ظرفیت فناوری برای ایجاد بهبود گسترده محدود می‌ماند.

هوش مصنوعی در مدیریت آب و حل مسائل مزمن

مدیریت منابع آب نمونه‌ای از حوزه‌هایی است که می‌توان کاربردهای بالقوه هوش مصنوعی را در آن بررسی کرد. سامانه‌های داده‌محور می‌توانند، در صورت دسترسی به داده‌های مناسب و طراحی معتبر، به تحلیل الگوهای مصرف، برآورد تقاضا و شناسایی ناکارآمدی‌ها کمک کنند. بااین‌حال، چنین قابلیت‌هایی جایگزین تصمیم‌گیری مسئولانه درباره تخصیص منابع یا اصلاح فرایندهای مدیریتی نیستند. کیفیت داده‌ها، نحوه استفاده از خروجی مدل‌ها و سازوکار پاسخ‌گویی تصمیم‌گیرندگان، در نتیجه نهایی اهمیت دارند. اشاره منصوری به مدیریت آب در رویداد ایران ۲۰۳۵ را می‌توان در همین چارچوب تحلیل کرد: فناوری زمانی ارزش توسعه‌ای پیدا می‌کند که به تصمیم بهتر و نتیجه قابل‌اندازه‌گیری منجر شود، نه اینکه صرفاً به ساختار قبلی اضافه شود. این توضیح درباره کاربردهای بالقوه هوش مصنوعی، تحلیل تکمیلی موضوع است و به معنای آن نیست که در رویداد، پروژه مشخصی برای پیاده‌سازی هوش مصنوعی در مدیریت آب معرفی شده باشد.

پیوند هوش مصنوعی با اقتصاد دیجیتال و صنعت

فرهاد نیلی، مدیرعامل شرکت مشاوره مدیریت رهنمان، نیز در این رویداد درباره ظرفیت اقتصاد دیجیتال برای کمک به حل مسائل مزمن صنایع صحبت کرد. او بر اهمیت پیوند توانمندی‌های اقتصاد دیجیتال با نیازهای بخش‌های سنتی اقتصاد تأکید داشت.

این رویکرد می‌تواند برای بررسی جایگاه هوش مصنوعی نیز اهمیت داشته باشد. فناوری‌های هوشمند زمانی از سطح یک ابزار تخصصی فراتر می‌روند که بتوانند به نیازهای واقعی تولید، خدمات و مدیریت پاسخ دهند.

برای نمونه، کاربردهای هوش مصنوعی در تحلیل داده‌های عملیاتی یا کمک به شناسایی الگوها، در صورت طراحی و ارزیابی مناسب، می‌توانند به تصمیم‌گیری بهتر کمک کنند. اما میزان اثرگذاری آن‌ها باید بر اساس نتایج واقعی سنجیده شود؛ نه صرفاً بر مبنای معرفی فناوری یا اعلام استفاده از آن.

برای توسعه هوش مصنوعی، چه چیزی فراتر از فناوری لازم است؟

بحث مطرح‌شده در ایران ۲۰۳۵ چند پرسش مهم را پیش روی کسب‌وکارها و نهادهای تصمیم‌گیر قرار می‌دهد:

• آیا مسئله‌ای که قرار است با هوش مصنوعی حل شود، به‌درستی تعریف شده است؟

• آیا داده‌های کافی و قابل اتکا برای استفاده از مدل‌ها وجود دارد؟

• آیا مسئولیت تصمیم‌های مبتنی بر خروجی هوش مصنوعی مشخص است؟

• آیا نتیجه استفاده از فناوری با شاخص‌های روشن و قابل‌اندازه‌گیری ارزیابی می‌شود؟

• آیا به امنیت اطلاعات و حفاظت از داده‌های مورد استفاده در سامانه‌ها توجه شده است؟

این پرسش‌ها به‌ویژه برای کسب‌وکارهایی اهمیت دارند که می‌خواهند از هوش مصنوعی در فرایندهای حساس یا تصمیم‌گیری‌های سازمانی استفاده کنند. در چنین شرایطی، کیفیت فناوری تنها یکی از عوامل موفقیت است و نحوه پیاده‌سازی، نظارت و ارزیابی نیز اهمیت دارد.

ارتباط موضوع با امنیت سایبری چیست؟

از منظر امنیت سایبری، گسترش استفاده از هوش مصنوعی به این معناست که سازمان‌ها باید علاوه بر ارزیابی قابلیت‌های سامانه، درباره حفاظت از داده‌ها، دسترسی‌ها و نحوه استفاده از خروجی‌ها نیز تصمیم بگیرند.

این موضوع به‌ویژه زمانی اهمیت پیدا می‌کند که داده‌های حساس سازمانی یا اطلاعات کاربران در اختیار ابزارهای هوش مصنوعی قرار می‌گیرند. سازمان‌ها باید بدانند چه اطلاعاتی وارد سامانه می‌شود، چه کسانی به آن دسترسی دارند و خروجی‌های تولیدشده چگونه بررسی و استفاده می‌شوند.

بااین‌حال، در اطلاعات منتشرشده از رویداد ایران ۲۰۳۵، گزارش مشخصی از وقوع حمله سایبری، آسیب‌پذیری فنی یا معرفی یک محصول هوش مصنوعی ارائه نشده است. بنابراین، پیوند امنیت سایبری با این رویداد در این مقاله، یک تحلیل کاربردی برای مخاطبان ۲۴ نیوز است، نه گزارشی از یک تهدید امنیتی مطرح‌شده در نشست.

جمع‌بندی

رویداد «ایران ۲۰۳۵؛ نقطه انتخاب» فرصتی برای بررسی رابطه میان فناوری و مسیر توسعه کشور فراهم کرد. یکی از نکات مهم مطرح‌شده در این نشست، این بود که استفاده از هوش مصنوعی، بدون توجه به قواعد تصمیم‌گیری و ساختارهای اجرایی، الزاماً به تحول منجر نمی‌شود.

برای ایران، مسئله فقط دسترسی به فناوری‌های جدید نیست؛ بلکه چگونگی استفاده از آن‌ها برای حل مسائل واقعی، ارزیابی نتایج و ایجاد تغییرات مؤثر نیز اهمیت دارد. از همین رو، سنجش موفقیت هوش مصنوعی باید بر اساس مسئله‌ای که حل می‌کند و نتیجه‌ای که به وجود می‌آورد انجام شود، نه صرفاً بر اساس میزان استفاده از آن.